Precies tien jaar na het historische Brexit-referendum wil een ruime meerderheid van de Britten opnieuw aansluiting bij de Europese Unie. Zestig procent steunt inmiddels heraansluiting, gedreven door geopolitieke onrust en economische stilstand. Tegelijkertijd wisselt het VK alweer van premier — de vijfde in zeven jaar tijd — wat de diepe politieke instabiliteit van het post-Brexit-tijdperk onderstreept. Maar wat betekent deze verschuiving in de publieke opinie concreet, en hoe kijken Brussel en de mogelijke nieuwe Britse premier ernaar?
Van euroscepticisme naar spijt: de omslag in de Britse publieke opinie
In 2016 stemde 52 procent van de Britten voor vertrek uit de EU. Tien jaar later laten peilingen een opvallende ommekeer zien: inmiddels is 60 procent van de bevolking voorstander van heraansluiting. Dat is een verschuiving die zowel politicologen als Europarechtspecialisten niet verbaast, maar die ze wel opmerkelijk noemen in haar omvang en snelheid.
Hoogleraar Europees recht Catherine Barnard wijst op twee hoofdoorzaken voor deze trendbreuk. “Ten eerste wordt de geopolitieke situatie alleen maar slechter. Als klein land sta je echt in de kou buiten een groot blok,” legt ze uit. De internationale spanningen — van de oorlog in Oekraïne tot handelspolitieke druk vanuit de VS — maken Britten steeds bewuster van hun geïsoleerde positie op het wereldtoneel.
De tweede oorzaak is economisch van aard. Wie in 2016 voor Brexit stemde, deed dat vaak met de hoop op economische vooruitgang en meer zeggenschap over eigen handelsbeleid. Die hoop is grotendeels niet uitgekomen. “Het VK heeft dringend economische groei nodig,” aldus Barnard. “En daarvoor heb je je grootste handelspartner nodig: de EU.”
Bedford als spiegel van het land: wat zeggen gewone Britten nu?
Het stadje Bedford, zo’n honderd kilometer ten noorden van Londen, geldt als een microkosmos van de nationale stemming. In 2016 weerspiegelde de uitslag er de landelijke cijfers bijna perfect: 52 procent voor Brexit, 48 procent ertegen. Tien jaar later klinkt er in de straten van Bedford een ander geluid.
Sommige inwoners geven openlijk toe dat ze achteraf een andere keuze hadden gemaakt. De verwachte economische bloei bleef uit, terwijl de kosten van levensonderhoud stegen en de toegang tot Europese markten voor lokale ondernemers ingewikkelder werd. De dagelijkse realiteit van Brexit laat zijn sporen na in huishoudens door het hele land.
Starmer vertrekt, maar zette wel stappen richting Europa
Premier Keir Starmer kondigde gisteren zijn vertrek aan, maar liet vlak daarvoor nog een opmerkelijke uitspraak optekenen: “Er komt dit jaar weer een EU-top en dan zetten we een grote stap die ons dichter bij de EU brengt.” Het onderstreept dat ook in de Britse politiek ruimte is ontstaan voor een warmere relatie met het continent, ook al blijft volledig EU-lidmaatschap vooralsnog een brug te ver.
Starmers vertrek markeert het vijfde premierschap in zeven jaar tijd — een illustratie van de politieke turbulentie die het VK sinds het referendum heeft geteisterd. Zijn opvolger erft niet alleen een verdeeld land, maar ook een complexe diplomatieke puzzel richting Brussel.
Andy Burnham als mogelijke nieuwe premier: wat staat hij voor?
De naam die het vaakst valt als opvolger van Starmer, is die van Andy Burnham, voormalig burgemeester van Manchester. Burnham heeft in het verleden aangegeven dat hij vindt dat het VK opnieuw lid zou moeten worden van de EU, maar nuanceerde dat standpunt onlangs aanzienlijk. “De Brexit heeft schade aangericht, maar ik denk dat we die hele discussie niet opnieuw moeten voeren,” zei hij vorige maand.
Burnham waarschuwt dat een hernieuwde discussie over EU-lidmaatschap het land verder zou kunnen verscheuren. “Het is tijd dat we weer naar elkaar toe groeien en ons richten op wat we delen,” aldus de Labour-politicus. Zijn boodschap lijkt er één van toenadering zonder groot symbolisch gebaar.
Politicoloog Curtice: geen haast met nieuw referendum
De Britse politicoloog John Curtice plaatst kritische kanttekeningen bij de roep om een nieuw referendum. Zijn conclusie is helder: de lessen van 2016 zijn te pijnlijk om te negeren. “Als het VK de afgelopen tien jaar één les heeft geleerd, dan is die: hou geen referendum als je niet weet hoe dat uitpakt.”
Curtice vraagt zich bovendien af of een nieuwe premier zijn politieke kapitaal zou willen inzetten op zo’n gevoelig dossier. Zijn analyse:
- Een EU-referendum vereist enorme politieke moed en draagvlak binnen de eigen partij
- Labour-kiezers zijn verdeeld: niet iedereen die Brexit betreurde, wil een nieuw volksraadpleging
- Een verloren referendum zou de premier zijn positie kunnen kosten
- De timing is cruciaal: te vroeg handelen kan de samenleving verder polariseren
- Economische argumenten zijn sterk, maar emotionele tegenstand blijft groot bij een deel van de bevolking
Curtice adviseert Burnham — mocht hij premier worden — om voorlopig geen overhaaste stappen te zetten. “Wil hij zijn premierschap op het spel zetten met een EU-referendum? Of is hij liever een paar jaar premier voordat hij dat zelfs maar overweegt?”
Wat wil Brussel? Stapsgewijze samenwerking als realistisch pad
Ook aan Europese kant zijn de verwachtingen gematigd. Liesje Schreinemacher, als Europarlementariër betrokken bij de oorspronkelijke Brexit-onderhandelingen, ziet een volledige terugkeer naar de oude situatie niet snel gebeuren. “Wat ik wel een goed idee vind — en dat hoor je ook veel in Brussel — is dat we op verschillende onderwerpen kijken hoe we de samenwerking met de Britten kunnen versterken.”
Bovendien waarschuwt Schreinemacher dat de bijzondere privileges die het VK vóór Brexit genoot, niet zomaar terugkomen. Denk aan de opt-out voor Schengen, het niet deelnemen aan de euro en uitzonderingen op immigratieregels — voordelen die destijds door premier Thatcher werden bedongen. “Dat is volgens mij een no-go nu,” stelt Schreinemacher stellig.
Hoogleraar Barnard sluit zich aan bij dit pragmatische perspectief. Samenwerking op specifieke thema’s — zoals veiligheid, energie en handel — ziet zij als het meest haalbare scenario voor de komende jaren. “Dat zal helpen om het vertrouwen op te bouwen. Dat vertrouwen is zwaar geschaad door de Brexit en we moeten laten zien dat we een betrouwbare partner zijn.”
De weg terug is lang, maar de eerste stappen worden gezet
Tien jaar na het referendum is de stemming in het VK ingrijpend veranderd. Volledige heraansluiting bij de EU blijft voorlopig een verre droom, maar de richting is duidelijk: zowel in Londen als in Brussel groeit de bereidheid om de banden aan te halen. Hoe snel en hoe ver dat gaat, hangt af van politieke moed, diplomatiek geduld en de vraag wie het VK in 2026 daadwerkelijk leidt.
