Thuis sterven van de honger of een levensgevaarlijke tocht wagen door een mijnenveld. Voor Vitali, zijn vrouw Irina en hun 13-jarige zoon was dat de keuze waar ze voor stonden in het bezette Oekraïense stadje Olesjky. Ze kozen voor de vlucht.
“Als je over met mijnen bezaaide wegen loopt, onder alle drones die vliegen, dan heb je nog enige hoop”, zegt Vitali. Het gezin ontsnapte vorige maand uit Olesjky, een stadje in het zuiden van Oekraïne waar inwoners verhongeren en volgens internationale waarnemers door Rusland worden gebruikt als menselijk schild.
Inmiddels is er een staakt-het-vuren van kracht in het gebied, naar verluidt gecoördineerd door de Amerikaanse first lady Melania Trump. De komende dagen moeten hulpgoederen de stad bereiken en inwoners worden geëvacueerd.
Wat speelt er in Olesjky?
- Olesjky is een bezet stadje in het zuiden van Oekraïne, aan de overkant van de rivier de Dnjepr tegenover de stad Cherson.
- Rusland gebruikt de stad om aanvallen uit te voeren op Cherson, dat Oekraïne eind 2022 heroverde.
- Volgens de VN-mensenrechtencommissie zitten nog zo’n 1700 mensen vast in Olesjky.
- Russische militairen vermommen zich als burgers om tussen de bevolking op te gaan, aldus Vitali.
- Er heerst een chronisch tekort aan voedsel, water, medicijnen en energie.
- Een recent staakt-het-vuren moet humanitaire hulp en evacuaties mogelijk maken.
Een winter zonder stroom, water of warmte
De situatie in Olesjky verslechterde al jaren. Drie jaar geleden liep het stadje onder water nadat Rusland de Kachovka-dam opblies. De afgelopen winter overleefde het gezin van Vitali zonder verwarming of elektriciteit.
Rusland blokkeerde daarna ook de uitvalswegen met mijnen, waardoor geen enkele auto meer de stad in of uit kon. Na het wegvallen van basisvoorzieningen ontstond ook een nijpend tekort aan voedsel en medicijnen.
De laatste weken voor hun vlucht aten Vitali en zijn gezin slechts één glas boekweit per dag. Op goede dagen was er tegen hoge prijzen soms een tomaat of komkommer te kopen. Verder plukten ze eetbare wilde planten buiten op straat.
Hulp verlenen is gevaarlijk, zelfs per drone
Tetjana Hasenenko, een bestuurder van Olesjky die haar werk vanuit niet-bezet gebied voortzet, legt uit hoe moeilijk het is om hulp te bieden. “De Russen hebben de regio in hun grondwet opgenomen als eigen grondgebied. Elke vorm van hulp uit Oekraïne wordt gezien als verraad.”
Hulpgoederen moesten in ongemerkte verpakkingen worden afgeleverd om geen argwaan te wekken. Ook Oekraïense drones die voedsel probeerden te brengen, brachten inwoners in gevaar. Hasenenko vertelt dat een gezin dat noodhulp ontving inmiddels is verdwenen.
Ze wil niet reageren op het staakt-het-vuren en de aangekondigde evacuaties.
Een 13-jarige die explosies herkent aan het geluid
De zoon van Vitali groeide op in een stad in oorlog. Hij was zo gewend geraakt aan explosies dat hij aan de tijd tussen de lancering en de inslag kon horen waar een raket vandaan kwam.
Jarenlang volgde hij online onderwijs, dat regelmatig werd onderbroken door luchtalarm. Toch begon hij in zijn vrije tijd een YouTube-kanaal over cyberveiligheid. Met slecht internet, vanuit een schuilkelder.
De vlucht: 23 kilometer in vijf uur
Met in totaal acht mensen verliet het gezin Olesjky. De jongen nam speelgoedauto’s en een knuffelbeer mee. En de kat Marsik, wiens gezicht brandwonden draagt van een eerdere droneaanval op hun appartement. De kat was dagenlang vermist geweest, maar had het overleefd.
In vijf uur legden ze 23 kilometer af. Tot twee keer toe hing een met explosieven beladen drone boven de groep. Ze werden doorgelaten. Vervolgens passeerden ze Russische controleposten en filtratiepunten.
Het gezin vertelde controleurs dat ze familie in Belarus wilden bezoeken. Eerder vertrokken kennissen zonder overtuigende smoes werden apart genomen voor verhoren. Van hen is sindsdien niets meer vernomen, zegt Vitali.
Oekraïne vreest dat Rusland het staakt-het-vuren misbruikt
Oekraïne is niet onverdeeld positief over de nieuwe situatie. De vrees bestaat dat Rusland het staakt-het-vuren gebruikt om de humanitaire crisis te verdoezelen. Inwoners zouden onder druk kunnen worden gezet om op Russische propagandakanalen Oekraïne verantwoordelijk te stellen voor het leed. Dat patroon is eerder gezien met burgers uit bezet gebied.
Bij de evacuaties zijn Oekraïense vertegenwoordigers en een journalist van de Amerikaanse pro-Trumpzender Newsmax uitgenodigd. De regie ligt echter volledig bij Rusland. Moskou ontkent ondertussen dat er sprake is van een humanitaire crisis.
Nu hebben we water, gas, licht en eten
Via bezet Oekraïens gebied, Rusland en Belarus wist het gezin uiteindelijk de regio Kyiv te bereiken. Ze wonen nu in een appartement in een wijk die speciaal voor vluchtelingen is gebouwd buiten de Oekraïense hoofdstad.
Vitali noemt het er “sprookjesachtig mooi”. Zijn zoon heeft geen grote plannen. “Ik waardeer wat we nu hebben: water, gas, licht en eten. Verder heb je niets nodig.”
Het gezin wil anoniem blijven. Ze hebben nog familie in bezet gebied.
Wat gebeurt er nu met de achterblijvers?
De komende dagen zal duidelijk worden of het staakt-het-vuren standhoudt en of hulpgoederen Olesjky daadwerkelijk bereiken. Voor de geschatte 1700 inwoners die nog vastzitten, is dat van levensbelang. Of Rusland de afspraken naleeft en hoe de evacuaties verlopen, wordt de komende dagen nauwlettend gevolgd door internationale waarnemers.
