Het aandeel van stroom in het totale energieverbruik van Nederland omhoog brengen klinkt eenvoudig, maar is dat verre van. Toch staat het hoog op de agenda: landen willen het wereldwijde aandeel van stroom in negen jaar ophogen van 25 naar 35 procent. Voor Nederland is dat een flinke opgave.
Experts zijn het er wel over eens dat elektrificatie veel voordelen heeft. Het bespaart energie, vermindert de uitstoot van broeikasgassen en maakt landen minder afhankelijk van buitenlandse energielevering. Maar de weg ernaartoe is lang en hobbelig.
Vooral de problemen met het overvolle stroomnet gooien roet in het eten. Bedrijven staan op lange wachtlijsten, tarieven van netbeheerders stijgen en voor veel industriële processen is elektriciteit nog geen realistische optie.
Wat speelt er precies?
- Nederland gebruikt momenteel slechts 25 procent van zijn energie in de vorm van stroom.
- Het wereldwijde doel is 35 procent in 2034, afgesproken op de klimaattop.
- De industrie, het vervoer en de gebouwde omgeving zijn de drie sectoren waar de meeste winst te behalen valt.
- Het overvolle stroomnet is een van de grootste obstakels voor bedrijven die willen elektrificeren.
- Door de hoge efficiëntie van stroom moet er veel meer dan 35 procent van de huizen en bedrijven elektrificeren om het doel te halen.
Industrie schakelt maar mondjesmaat over
De verwachtingen voor de industrie zijn de afgelopen jaren naar beneden bijgesteld, zegt Michèlle Prins, expert industriële transformatie bij Natuur & Milieu. “Waar de concurrentie groot is, zijn bedrijven vooral bezig met overleven.”
Dat heeft deels een technische oorzaak. Veel fabrieksprocessen vereisen zulke hoge temperaturen dat elektrificatie nog niet mogelijk is. Denk aan de productie van kunstmest. In lichtere sectoren, zoals de papier- en glasindustrie, zijn de mogelijkheden groter.
Prins ziet wel een rol voor de overheid. “Hier ligt een taak voor de overheid om scherp beleid te voeren, zoals de opschaling van wind op zee, uitbreiding van netten en een verplicht aandeel groene stroom.”
Een industriële waterkoker op 1200 graden Celsius
Bij Isover in Etten-Leur laten ze zien dat elektrificatie in de industrie soms wél kan. Het bedrijf maakt isolatiemateriaal van glaswol en deed dat jarenlang in een gasgestookte oven op 1200 graden Celsius. Inmiddels draait die oven ook op stroom.
“Als een waterkoker, maar dan op industriële schaal”, zegt fabrieksdirecteur Jurgen Nooren. De nieuwe oven gebruikt elektroden die warmte opwekken uit elektriciteit. Het resultaat: een kwart minder energieverbruik en ruim de helft minder gasgebruik.
Toch begon Isover dit project al in 2020, toen de netproblemen nog minder ernstig waren. Nooren erkent dat het project nu waarschijnlijk meer vertraging zou oplopen. Bovendien is de elektrische oven, zelfs met subsidie van de Europese Unie, duurder dan een gewone gasoven. “Ook met de huidige gasprijzen”, zegt Nooren.
Huizen en vervoer bieden meer kansen
Omdat de industrie achterblijft, moeten huizen en vervoer het verschil maken. Daar zijn de mogelijkheden groter, zegt Sanne de Boer, expert energietransitie bij RaboResearch. Het stroomnet vormt voor huishoudens meestal geen probleem, en de opties zijn concreet: elektrische auto’s, warmtepompen en inductiekoken.
Op de lange termijn is elektrificeren voor huishoudens financieel voordelig, maar de eerste investering is fors. Bij nieuwbouw zijn warmtepompen en inductiekoken al de standaard. Voor bestaande woningen geldt als voorwaarde dat ze goed geïsoleerd zijn en ruimte bieden voor een warmtepomp.
Ook in het vervoer gaat het de goede kant op. Elektrische en hybride personenauto’s winnen terrein, en ook bestelbussen en zwaar transport schakelen steeds vaker over op stroom, constateert De Boer.
Efficiëntie maakt het doel juist moeilijker te bereiken
Paradoxaal genoeg maakt de hoge efficiëntie van stroom het lastiger om het doel van 35 procent te halen. Een warmtepomp verwarmt een huis met slechts een derde van de energie die een gasketel nodig heeft. Daardoor stijgt het aandeel stroom in het totale verbruik maar langzaam.
De Boer legt het uit aan de hand van een rekensom. Stel dat je 100 met gas verwarmde huizen hebt: je moet er dan 60 omzetten naar een warmtepomp om het aandeel stroom significant te verhogen. Bij auto’s is het verschil tussen benzine en elektrisch nog groter.
“Daarvoor moet echt heel veel gebeuren”, zegt De Boer. Zeker als de industrie achterblijft, is alleen een ingrijpende elektrificatie van woningen en vervoer voldoende om in de buurt van de 35 procent te komen.
Wat staat Nederland nog te wachten?
Het elektrificatiedoel voor 2034 vraagt om een versnelling die Nederland tot nu toe niet heeft laten zien. De problemen op het stroomnet, de hoge kosten voor bedrijven en de trage omschakeling in de industrie maken het pad steil.
Experts zoals Prins en De Boer zijn het erover eens dat de overheid een grotere rol moet pakken, met steviger beleid en meer investeringen in de infrastructuur. Of dat op tijd gebeurt, is vooralsnog de grote vraag.
