Bijna geen enkele partij in de Tweede Kamer heeft spijt van het mogelijke vertrek van Ongehoord Nederland (ON!) van de publieke omroep. Toch klinkt er wel een zorg: als de omroep verdwijnt, wie vertegenwoordigt dan dat conservatief-rechtse geluid nog op de gesubsidieerde buis?
Dat bleek donderdag tijdens een debat in de Tweede Kamer, nadat minister Eppo Bruins van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aankondigde de vergunning van ON! mogelijk in te trekken. De partijen lieten weten weinig rouw te voelen over een eventueel vertrek van de omroep, maar stelden tegelijk kritische vragen over de toekomst van de pluriformiteit op de publieke omroep.
De discussie raakt een bredere vraag over hoe divers het aanbod op de Nederlandse publieke omroep werkelijk is, en of bepaalde politieke en maatschappelijke stromingen straks nog wel aan bod komen.
Wat speelt er precies?
- Minister Bruins overweegt de omroepvergunning van Ongehoord Nederland in te trekken.
- De omroep staat al langere tijd onder vuur vanwege twijfels over journalistieke kwaliteit en het voldoen aan de omroepeisen.
- Vrijwel alle partijen in de Kamer steunen de mogelijke intrekking of zijn er in ieder geval niet op tegen.
- Tegelijk vragen meerdere partijen zich hardop af hoe de pluriformiteit op de publieke omroep geborgd blijft.
- Er is geen directe opvolger aangewezen die het geluid van ON! zou kunnen overnemen.
Weinig medeleven voor Ongehoord Nederland
De steun voor ON! in de Tweede Kamer is minimaal. Partijen die normaal gesproken kritisch staan tegenover ingrijpen in de mediasector, lieten donderdag weten begrip te hebben voor het besluit van de minister. ON! voldeed volgens de minister niet aan de eisen die aan een publieke omroep gesteld worden.
De omroep is al jaren omstreden. Critici wijzen op het gebrek aan onafhankelijke journalistiek en de sterke ideologische signatuur van de zender. Dat laatste is op zichzelf geen probleem voor een omroep, maar de combinatie met andere tekortkomingen maakte het voor de minister moeilijk de vergunning te handhaven.
Toch een ongemakkelijke vraag: wie neemt het stokje over?
Hoewel de Kamer weinig bezwaar maakt tegen het ingrijpen, klinkt er wel een ongemakkelijke vervolgvraag. Als ON! verdwijnt, is er geen omroep meer die het conservatief-rechtse en nationalistisch georiënteerde deel van de samenleving aanspreekt op de publieke omroep.
Verschillende Kamerleden brachten dit punt naar voren tijdens het debat. De publieke omroep is bedoeld om alle lagen en stromingen van de Nederlandse samenleving te bedienen. Als één groep structureel ontbreekt in het aanbod, roept dat vragen op over de taakvervulling van de NPO.
Pluriformiteit: een grondwettelijke opdracht
De Nederlandse publieke omroep heeft van oudsher een pluriforme opdracht. Dat betekent dat verschillende maatschappelijke, religieuze en politieke stromingen een plek moeten krijgen op de buis. Het omroepbestel is historisch gezien gebouwd op dat principe.
In de praktijk is dat stelsel de afgelopen decennia flink veranderd. Het verzuilde omroeplandschap van vroeger bestaat niet meer. Maar de vraag of bepaalde groepen nu buiten de boot vallen, blijft actueel, zeker nu een omroep als ON! mogelijk verdwijnt.
Minister moet knoop doorhakken
Minister Bruins staat voor een lastige afweging. Enerzijds moet hij handhaven als een omroep niet aan de wettelijke eisen voldoet. Anderzijds roept het intrekken van een vergunning altijd vragen op over mediavrijheid en toegang tot de publieke omroep.
Het debat van donderdag maakt duidelijk dat de Kamer het besluit van de minister grotendeels steunt, maar dat er daarna een nieuw vraagstuk ontstaat. De minister zal moeten uitleggen hoe hij de pluriformiteit van het publieke bestel in de toekomst wil borgen, ook zonder ON!.
Wat gebeurt er nu?
De minister heeft nog geen definitief besluit genomen over de vergunning van ON!. Naar verwachting volgt daar op korte termijn meer duidelijkheid over. De Tweede Kamer wacht op die beslissing voor verdere stappen.
De discussie over pluriformiteit op de publieke omroep zal daarna ongetwijfeld verder oplaaien. Welke omroep, als er al een is, straks het geluid vertegenwoordigt dat ON! nu vertolkt, is een vraag die voorlopig onbeantwoord blijft.
