Het nieuwe asielbeleid voor Syriërs van minister Bart van den Brink is onvoldoende onderbouwd. Dat heeft de Raad van State vandaag geoordeeld. De hoogste bestuursrechter van Nederland vindt dat de minister beter moet motiveren waarom Syrië veiliger zou zijn geworden.
Het kabinet stelde na de val van het Assad-regime in 2024 dat veel Syriërs terug kunnen naar hun land. Maar de Raad van State oordeelt dat de humanitaire gevolgen van de jarenlange burgeroorlog daarin niet genoeg zijn meegewogen.
De uitspraak heeft mogelijk grote gevolgen voor tienduizenden Syriërs in Nederland. Wat staat er nu precies op het spel, en hoe gaat het verder met het asielbeleid?
Wat speelt er precies?
- De Raad van State oordeelt dat het asielbeleid voor Syriërs onvoldoende is gemotiveerd.
- Minister Van den Brink ging er ten onrechte van uit dat de val van Assad een “volledig nieuwe situatie” creëerde.
- Momenteel zitten 20.500 Syriërs in de asielprocedure in Nederland.
- Dit jaar werd slechts vijf procent van de Syrische asielaanvragen ingewilligd.
- De uitspraak volgt op een rechtszaak van een Syrische man die in 2023 asiel aanvroeg.
Hoe luidde de uitspraak precies?
De zaak draaide om een man uit Syrië die in 2023 asiel aanvroeg. Hij was in 2014 door het Assad-regime gemarteld en gevangengezet, na deelname aan een demonstratie. De minister wees zijn aanvraag af op basis van het nieuwe landenbeleid: Syrië zou veiliger zijn geworden.
De Raad van State trekt dat oordeel in twijfel. Volgens de rechter gaat de minister er ten onrechte van uit dat de val van het regime automatisch een volledig nieuwe situatie oplevert. De humanitaire gevolgen van dertien jaar burgeroorlog moeten volgens de rechter wél worden meegewogen bij asielaanvragen.
De Raad benadrukt daarbij geen eigen oordeel te vellen over de veiligheidssituatie in Syrië zelf. “Het is de minister van Asiel en Migratie die dat nu opnieuw moet beoordelen”, aldus de Raad van State.
Twee opties voor minister Van den Brink
Het landenbeleid is niet meteen van tafel, maar de minister staat voor een keuze. Universitair docent migratierecht Mark Klaassen schetst twee mogelijke richtingen.
“De oorlog is weliswaar voorbij, er is een nieuwe machthebber, maar het is er nog steeds onveilig. De omgang met die onveiligheid moet de minister beter motiveren”, zegt Klaassen. Als de minister het beleid niet aanpast, moet hij alsnog beter onderbouwen waarom niet iedere Syriër recht heeft op bescherming.
Klaassen plaatst ook een kritische noot bij de politieke bemoeienis met dit dossier. “Die vaststelling over veiligheid is niet aan de politiek, het is bestuurlijk. Als de politiek zich hiermee bemoeit, dan krijg je dit.”
Grote gevolgen voor Syriërs in de asielprocedure
Ruim 20.500 Syriërs wachten momenteel op een beslissing over hun verblijf in Nederland. Ongeveer een derde van alle mensen in asielzoekerscentra komt uit Syrië. Voor wie al een verblijfsvergunning heeft, verandert er voorlopig niets.
Maar voor mensen die nog wachten op een beslissing of die een afwijzing aanvechten, kan de uitspraak cruciaal zijn. Asieladvocaat Wil Eikelboom verwacht dat de procedure langer gaat duren. “Daarom is het jammer dat dit nu pas is doorgedrongen bij de IND.” Hij sluit niet uit dat er uiteindelijk meer Syriërs worden toegelaten tot Nederland.
Bart Lauret van VluchtelingenWerk wijst op de menselijke kant van de zaak. “Veel Syriërs die op een beslissing wachten, wonen al langere tijd in Nederland. Zij werken, volgen een opleiding, doen vrijwilligerswerk, spreken de taal en hebben een sociaal netwerk opgebouwd. Hun kinderen gaan in Nederland naar school en groeien hier op.”
Syrië: nog lang niet veilig genoeg?
Nederland bestempelde Syrië na de val van Assad als een land met een “lager niveau van willekeurig geweld”. Maar critici vinden dat dit een te rooskleurig beeld geeft van de werkelijkheid.
Lauret is duidelijk: “Het land ligt half in puin. In dertien jaar oorlog is de infrastructuur totaal verwoest.” Naast de fysieke verwoesting zijn er grote zorgen over onderwijs, gezondheidszorg en basisvoorzieningen. Veel Syriërs in Nederland hebben volgens hem ook simpelweg geen plek meer om naar terug te keren. Huizen zijn verwoest en familieleden zijn er niet meer.
Asieladvocaat Eikelboom vat het kernachtig samen: “Dat Assad weg is, betekent niet dat de gevolgen van de burgeroorlog weg zijn.”
Europa worstelt met dezelfde vraag
Nederland staat niet alleen in deze discussie. Duitsland en België zijn al langer bezig met een strenger terugkeerbeleid voor Syriërs. De Duitse bondskanselier Merz stelde dat tachtig procent van de Syriërs in Duitsland binnen drie jaar zou moeten terugkeren. De nieuwe Syrische president al-Sharaa liet weten daar open voor te staan.
Toch waarschuwt Klaassen dat een politiek oordeel over veiligheid in een land niet de juiste weg is. De beoordeling hoort bestuurlijk en juridisch te zijn, niet politiek gestuurd.
Wat gebeurt er nu verder?
Minister Van den Brink moet nu opnieuw aan de slag. Hij heeft de keuze om zijn landenbeleid aan te passen of het bestaande beleid beter te onderbouwen. Hoe hij dat doet, bepaalt de toekomst van tienduizenden Syrische asielzoekers in Nederland.
De druk is groot: de IND moet bij elke aanvraag voortaan de humanitaire omstandigheden in het herkomstland meewegen. Dat vraagt meer tijd en capaciteit, op een moment dat de asielketen al onder druk staat. In 2026 wordt duidelijk welke koers de minister kiest.
