Europa moet snel op eigen benen staan als het gaat om veiligheid. Dat zegt Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, in haar jaarlijkse toespraak. Ze roept op tot de oprichting van een nieuwe Europese Veiligheidsraad, los van de NAVO.
De toespraak van Von der Leyen staat in het teken van grote thema’s: Europese veiligheid, migratie, klimaat en sociale media. Haar plannen zijn ambitieus en raken aan onderwerpen die al langer hoog op de Europese agenda staan.
De aankondiging van een Europese Veiligheidsraad is de meest opvallende. Daarmee reageert Von der Leyen op de toenemende druk van Rusland en de groeiende onzekerheid over de rol van de Verenigde Staten binnen de NAVO.
Wat speelt er precies?
- Von der Leyen wil een nieuwe Europese Veiligheidsraad oprichten, naast de bestaande NAVO.
- Landen als Canada, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Oekraïne zouden lid moeten worden.
- Deelnemende landen krijgen een onderlinge veiligheidsgarantie, vergelijkbaar met Artikel 5 van de NAVO.
- Aanleiding is de Russische dreiging én de twijfel die de Amerikaanse president Trump zaait over de NAVO.
- Verder kondigt ze maatregelen aan op het gebied van migratie, hitte en sociale media.
Europese Veiligheidsraad als antwoord op nieuwe realiteit
Volgens Von der Leyen leven we in een “nieuwe realiteit”. Rusland voert steeds vaker hybride aanvallen uit op EU-landen, zoals cyberaanvallen en desinformatiecampagnes. Tegelijkertijd zaait de Amerikaanse president Trump twijfel over de vraag of de VS bondgenoten binnen de NAVO wel zou bijstaan bij een aanval.
De nieuwe Veiligheidsraad moet een antwoord bieden op beide dreigingen. De raad bestaat naast de NAVO, maar met een eigen veiligheidsgarantie. Een aanval op een lidstaat wordt daarin beschouwd als een aanval op alle leden, vergelijkbaar met het befaamde Artikel 5.
De plannen voor Europese samenwerking op veiligheidsgebied zijn niet nieuw. Beleidsmakers in Brussel pleiten hier al jaren voor, maar concrete stappen bleven uit. Von der Leyen zet nu een stap verder met haar concrete voorstel.
Strengere aanpak van migratie aan de buitengrenzen
Von der Leyen wil ook de Europese buitengrenzen steviger beveiligen. Ze pleit voor nieuwe wetgeving die het makkelijker maakt grote groepen migranten terug te sturen naar hun land van herkomst, zonder dat daarvoor een volledige asielprocedure nodig is.
De aanleiding is deels de situatie in Ceuta, de Spaanse exclave in Noord-Afrika. Afgelopen zomer wisten tienduizenden migranten vanuit Marokko de enclave binnen te dringen. Dat leidde tot grote verdeeldheid tussen Europese landen, die vreesden dat de migranten zouden doorreizen naar andere EU-landen.
Dat doorreizen gebeurde uiteindelijk niet, maar de crisis legde volgens Von der Leyen een groot probleem bloot. Ze wil daarom een Europese “gereedschapskist” ontwikkelen, een pakket aan maatregelen dat de EU kan inzetten bij dit soort noodsituaties.
“Zomer van de waarheid” leidt tot hittegolvenplan
De extreme hitte van afgelopen zomer liet diepe indruk achter op Von der Leyen. Ze omschrijft die periode als “de zomer van de waarheid” en kondigt een concreet hittegolvenplan aan.
Onderdeel van dat plan is een inventarisatie van honderd kwetsbare gebieden binnen de EU. Voor die gebieden moet in kaart worden gebracht welke risico’s ze lopen bij langdurige hitte, zodat gerichte maatregelen genomen kunnen worden.
Socialemediaverbod voor kinderen onder de 15
Een andere opvallende aankondiging is het socialemediaverbod voor kinderen jonger dan 15 jaar. Von der Leyen wil hier Europese regels voor invoeren, zodat alle lidstaten dezelfde leeftijdsgrens hanteren.
Het Nederlandse kabinet heeft eerder al laten weten een Europese leeftijdsgrens voor sociale media te steunen. Met de aankondiging van Von der Leyen krijgt die wens nu een concrete Europese basis.
Hoe nu verder met deze plannen?
De voorstellen van Von der Leyen zijn nog geen beleid. Ze moeten worden uitgewerkt en goedgekeurd door de lidstaten en het Europees Parlement. Dat proces kan lang duren, zeker bij gevoelige onderwerpen als migratie en veiligheid.
De komende weken zal duidelijk worden hoe de verschillende EU-landen reageren op de plannen. Vooral het voorstel voor een Europese Veiligheidsraad naast de NAVO zal naar verwachting veel discussie losmaken.
