Gemiddeld vier keer per week rukt de brandweer uit omdat koeien of varkens door een stalvloer zijn gezakt en in de mestput eronder terechtkomen. Dat blijkt uit een analyse van 112-meldingen door dierenrechtenorganisatie Wakker Dier. De dieren lopen daarbij het risico te verdrinken in de mest of te stikken door giftige gassen — een situatie die de organisatie omschrijft als structureel onveilig.
Mestputten onder de stalvloer: een verborgen gevaar
In veel Nederlandse veestallen staan koeien en varkens op zogeheten rastervloeren: vloeren met smalle gleuven waardoor mest en urine direct in een put eronder vallen. Dit systeem is ontworpen voor gemak en hygiëne, maar heeft een gevaarlijke keerzijde die lang onderbelicht is gebleven.
De bijtende gassen die vrijkomen uit de mestput — zoals ammoniak en waterstofsulfide — tasten het beton van de vloer langzaam maar zeker aan. Na verloop van tijd verzwakt de constructie zodanig dat de vloer plotseling kan bezwijken onder het gewicht van de dieren die erop staan.
Wanneer een dier door de vloer zakt, belandt het in de mestput. Daar dreigt het te verdrinken in de drijfmest of in ademnood te raken door de hoge concentratie giftige gassen. De brandweer moet dan in actie komen om het dier te bevrijden — een gevaarlijke en tijdrovende operatie.
Cijfers liegen er niet om
Wakker Dier heeft de 112-meldingen over stalincidenten grondig geanalyseerd. De uitkomsten zijn alarmerend: in het afgelopen jaar kwamen brandweerlieden maar liefst 218 keer in actie vanwege dieren die door een stalvloer waren gezakt. Het jaar daarvoor was dat 200 keer.
Dat komt neer op gemiddeld vier uitrukken per week — een frequentie die aantoont dat het geen uitzonderlijke ongelukken betreft, maar een terugkerend, structureel probleem. Campagnemedewerker Esmee van Vliet van Wakker Dier benadrukt echter dat de werkelijke omvang moeilijk te bepalen is.
“Je kunt niet zien om hoeveel dieren het gaat en of de dieren zijn overleden of niet”, zegt Van Vliet. De 112-meldingen geven slechts een gedeeltelijk beeld, waardoor het aantal slachtoffers in werkelijkheid nog hoger kan liggen dan de registraties suggereren.
Wat maakt het huidige stalsysteem zo gevaarlijk?
Het probleem zit hem in de combinatie van factoren die elkaar versterken. Het rastervloersysteem boven een mestput is op zichzelf al risicovol, maar zonder regelmatige inspectie en onderhoud wordt de situatie snel kritiek. Wakker Dier wijst op een aantal concrete gevaren:
- Bijtende gassen zoals ammoniak en waterstofsulfide tasten beton over tijd aan
- De aantasting is van buitenaf niet altijd zichtbaar, waardoor instortingsgevaar lastig te voorspellen is
- Dieren die in de put vallen, lopen kans te verdrinken in drijfmest
- Giftige gassen in de mestput kunnen snel tot verstikking leiden
- Brandweerpersoneel loopt bij reddingsoperaties zelf ook risico door de gevaarlijke omgeving
Wakker Dier pleit voor een verbod op rastervloeren boven mestputten
De actiegroep laat er geen twijfel over bestaan: rastervloeren boven mestputten moeten wat hen betreft niet langer gebouwd worden. Als alternatief pleiten zij voor vaste vloeren, bedekt met stro, waar de dieren gewoon op kunnen lopen en hun behoeften kunnen doen.
“Dat gebeurt bijvoorbeeld al bij biologische boerderijen”, zegt campagnemedewerker Van Vliet. Ze erkent dat dit alternatief hogere kosten met zich meebrengt, maar stelt dat dierenwelzijn en veiligheid zwaarder moeten wegen dan gemak en efficiency.
“Het is natuurlijk wat duurder dan zo’n simpele stalvloer waarbij poep en plas meteen in de kelder valt”, aldus Van Vliet. Maar volgens Wakker Dier is de huidige situatie simpelweg onacceptabel en moet de sector gedwongen worden tot een andere aanpak.
Sector reageert verdeeld
De reacties vanuit de agrarische sector zijn opvallend verdeeld. Landbouworganisatie LTO liet tegenover het AD weten “geen idee” te hebben hoe vaak dieren daadwerkelijk door een stalvloer heen zakken. Een erkenning van het probleem bleef daarmee vooralsnog uit.
Producentenorganisatie Varkenshouderij klinkt iets bewuster: de organisatie stelt dat “elk varken in een put er een te veel is” en benadrukt dat er in de sector veel aandacht bestaat voor het onderhoud van stallen. Toch levert dit onderhoud blijkens de cijfers onvoldoende resultaat op.
Het verschil in reactie tussen beide organisaties illustreert hoe de sector nog niet op één lijn zit als het gaat om de ernst van het probleem. Zolang er geen eenduidige norm of verplichting is, blijft de aanpak per bedrijf sterk verschillen.
Nieuwe wetgeving op komst, maar details nog onduidelijk
Staatssecretaris van Landbouw Erkens heeft aangekondigd vóór de zomer met nieuwe wetgeving te komen voor een zogeheten “dierwaardige veehouderij”. De plannen moeten de omstandigheden voor dieren in de veehouderij structureel verbeteren.
Of de wetgeving ook specifieke maatregelen zal bevatten over stalvloeren boven mestputten, is op dit moment nog niet bekend. Wakker Dier hoopt dat het kabinet de problematiek serieus neemt en concrete normen stelt voor de bouw en het onderhoud van stallen.
Critici vrezen dat het bij vage beloften blijft als er geen duidelijke handhaving komt. De komende maanden zullen uitwijzen of de nieuwe wetgeving werkelijk tanden heeft — of dat brandweerkorpsen voorlopig wekelijks blijven uitrukken voor dieren in nood.
Een structureel probleem dat om urgente actie vraagt
De cijfers van Wakker Dier laten zien dat vallende dieren in mestputten geen incident zijn, maar een patroon. Met bijna tweehonderdtwintig uitrukken per jaar is ingrijpen dringend geboden. De bal ligt nu bij de politiek om met de aangekondigde wetgeving ook écht het verschil te maken voor de dieren in onze stallen.
