Nederland mag asielzoekers nog steeds niet terugsturen naar Italië. De rechtbank in Den Haag heeft opnieuw geoordeeld dat de leefomstandigheden voor overgedragen asielzoekers in Italië onvoldoende zijn gegarandeerd. Dat is een nieuwe tegenvaller voor minister Van den Brink van Asiel en Migratie.
De uitspraak volgt op een zaak die een Russische asielzoeker aanspande. Nederland wilde hem overdragen aan Italië, het land waar hij de EU binnenkwam. De rechter gaat daar niet in mee.
In de Tweede Kamer is de frustratie groot. Kamerleden van meerdere partijen roepen de minister en de Europese Unie op om Italië harder aan te spreken op zijn verplichtingen.
Wat speelt er precies?
- De rechtbank Den Haag oordeelt dat Nederland de opvangomstandigheden in Italië niet kan garanderen.
- Minister Van den Brink heeft volgens de rechter onvoldoende bewijs geleverd dat de situatie in Italië is verbeterd.
- De Russische asielzoeker leverde overtuigend bewijs aan dat de problemen in Italië nog voortduren.
- De Raad van State legde in 2023 al een verbod op uitzettingen naar Italië op vanwege een tekort aan opvangplekken.
- In juni 2026 trad het Europese asiel- en migratiepact in werking, maar de rechtbank vindt dat dit nog te kort van kracht is.
Hoe kwam het zover?
Na jarenlange onderhandelingen trad in juni 2026 het Europese asiel- en migratiepact officieel in werking. Het pact moet het aantal illegale grensoverschrijdingen terugdringen en zorgt ervoor dat EU-landen doorreizigers terugsturen naar het land van eerste aankomst.
Italië beloofde Nederland in juni dat de opvang weer op orde was en dat het land zijn internationale verplichtingen zou nakomen. De Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken deed minister Van den Brink persoonlijk de toezegging dat er nieuwe opvangvoorzieningen zouden worden gecreëerd.
Op basis van die belofte concludeerde Van den Brink dat Nederland weer asielzoekers kon overdragen aan Italië. De rechtbank denkt daar anders over.
Rechter: beloften zijn niet genoeg
De rechtbank oordeelt dat de minister zijn argumentatie baseert op toezeggingen, en dat dat onvoldoende is. De Russische asielzoeker legde concrete bewijzen op tafel waaruit blijkt dat de opvangsituatie in Italië nog niet is verbeterd.
Volgens de rechter is het migratiepact nog maar zeer kort van kracht. Verbeteringen in de praktijk moeten zich nog bewijzen. Zolang dat niet het geval is, kan Nederland de overdracht niet afdwingen.
Kamer roept op tot actie
In de Tweede Kamer, die in april met grote meerderheid instemde met het Europese migratiepact, klinkt forse kritiek. “Dit ondermijnt het hele asielbeleid”, zegt JA21-Kamerlid Boomsma. “De minister moet Italië aanspreken en zeggen: doe wat je beloofd hebt.”
D66-Kamerlid Van Asten wijst erop dat het pact pas recentelijk is ingegaan. “Het is pas op 12 juni ingegaan. Dus aan de slag, en dan komt dit voor elkaar.” Zij roept ook de EU-commissaris voor Asielzaken op om Italië aan te spreken.
Boomsma wil ook juridische spelregels aanpassen
Boomsma gaat verder dan alleen diplomatieke druk. Hij wil ook de juridische ruimte binnen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ter discussie stellen. “Deze uitspraak is gebaseerd op het folterverdrag dat in 1950 is afgesproken om martelingen tegen te gaan. En dan mag je op basis daarvan nu niet een migrant naar Italië sturen.”
Volgens hem is een nieuw protocol nodig om dit soort situaties in de toekomst te voorkomen.
Van den Brink bestudeert de uitspraak
Minister Van den Brink laat weten de uitspraak eerst goed te willen bestuderen voordat hij inhoudelijk reageert. Wanneer hij met een reactie komt, is nog niet bekend.
Het is niet de eerste keer dat het kabinet bot vangt bij de rechter over het terugstuurbeleid naar Italië. De Raad van State legde in 2023 al een verbod op na berichten over asielzoekers die op straat belandden door een gebrek aan opvangplekken in dat land.
Wat gebeurt er nu?
De uitkomst van deze zaak legt opnieuw druk op zowel de Nederlandse als de Europese aanpak van asieloverdrachten. Zolang Italië de opvang niet aantoonbaar op orde heeft, blijft het juridisch nagenoeg onmogelijk voor Nederland om asielzoekers over te dragen.
De vraag is nu of diplomatieke druk vanuit Nederland en de EU voldoende is om Italië snel genoeg in beweging te krijgen. De komende maanden zal moeten blijken of het migratiepact in de praktijk ook echt de beloofde verandering brengt.
