Bedrijven, organisaties en overheden in Nederland nemen te langzaam maatregelen tegen de groeiende dreiging van cyberaanvallen. Dat concludeert de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in zijn jaarlijkse dreigingsrapport. De NCTV spreekt van een “ernstig risico voor de nationale veiligheid”.
Hoewel er stappen worden gezet om de digitale weerbaarheid te versterken, gaat dat veel te traag. Het tempo van de aanvallen neemt sneller toe dan de verdediging bijhoudt. Volgens de NCTV vergroot dit de kans op “maatschappij-ontwrichtende spionage, datadiefstal, sabotage en uitval van digitale processen”.
Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid reageerde bezorgd op het rapport. Hij riep bedrijven en organisaties op om de nieuwste technologie in te zetten om hun netwerken te beschermen. “Sommigen zeggen dat er een cyberversie van 9/11 moet komen om ons allemaal wakker te maken”, zei hij na afloop van de ministerraad. “Ik hoop het niet.”
Wat speelt er precies?
- De NCTV waarschuwt dat de digitale weerbaarheid van Nederland structureel achterblijft bij de groeiende dreiging.
- Minister Van Weel noemt het rapport “zorgelijk” en roept op tot actie.
- Kunstmatige intelligentie maakt het voor aanvallers makkelijker en goedkoper om grote aanvallen op te zetten.
- Steeds meer landen, naast bekende spelers als Rusland en China, ontwikkelen nu ook offensieve cyberprogramma’s.
- Kleine organisaties hebben extra moeite om bij te blijven door gebrek aan geld en personeel.
Reeks grote cyberincidenten in 2026
Het rapport van NCTV-directeur Marc Kuipers was al geschreven vóór de recente cyberaanval op Ahold Delhaize. Die aanval kostte het supermarktconcern tussen de 200 en 250 miljoen euro aan omzet. Winkels stonden dagenlang met lege schappen, en websites en apps waren urenlang onbereikbaar. Dochterbedrijf Delhaize werd kort daarna opnieuw getroffen.
Maar er waren meer grote incidenten. In maart drongen Russische staatshackers binnen in WhatsApp- en Signal-accounts van overheidsmedewerkers wereldwijd, waaronder Nederlandse ambtenaren. Zij kregen zo toegang tot gevoelige informatie.
Een maand later werden vrijwel alle persoonsgegevens van inwoners van de gemeente Epe gestolen via een aanval op de gemeentelijke servers. In diezelfde periode werden bij telecomprovider Odido de gegevens van meer dan zes miljoen klanten buitgemaakt. Dat is een van de grootste datadiefstallen in de Nederlandse geschiedenis.
Losgeld betalen biedt geen garantie
Kuipers wijst op een opvallend en zorgelijk patroon: zelfs als bedrijven losgeld betalen aan criminelen, worden de gestolen gegevens niet altijd vernietigd. Dat terwijl criminelen dat wel hadden beloofd. Betalen biedt dus geen zekerheid.
Basismaatregelen nog altijd niet op orde
De NCTV is duidelijk geïrriteerd over de trage aanpak van sommige organisaties. “Ondanks jarenlange waarschuwingen en concrete cyberincidenten heeft een deel de basismaatregelen niet op orde”, schrijft Kuipers in het rapport. Bovendien worden bekende beveiligingslekken soms nog steeds te laat gedicht, ook als er vooraf gewaarschuwd was.
Als oorzaken noemt de NCTV een gebrek aan bestuurlijke sturing, onvoldoende budget en een tekort aan geschoolde mensen. Vooral kleinere organisaties en bedrijven lopen hierdoor extra risico.
AI maakt aanvallen krachtiger en sneller
De veiligheidsdiensten en de NCTV waarschuwden eerder al voor de rol van kunstmatige intelligentie bij cyberaanvallen. AI helpt aanvallers om sneller kwetsbaarheden in systemen te vinden en om malware te ontwikkelen die moeilijker te detecteren is.
Bovendien kunnen aanvallers met AI hun kwaadaardige software tijdens een aanval in realtime aanpassen als de beveiliging een eerste poging blokkeert. Dat maakt verdediging veel complexer.
Steeds meer landen actief in cyberdomein
Al langer is bekend dat landen als Rusland, China, Iran en Noord-Korea actief zijn met offensieve cyberprogramma’s. De NCTV ziet nu dat ook steeds meer andere landen vergelijkbare capaciteiten opbouwen of daar actief aan werken.
Vooral de Chinese operaties vormen een bijzonder probleem. Slechts een beperkt deel van de aanvallen vanuit China op Nederland wordt überhaupt opgemerkt en tegengehouden. Het werkelijke probleem is daarmee groter dan tot nu toe werd aangenomen.
Wat staat er op het spel?
De NCTV vreest dat de groeiende kloof tussen dreiging en weerbaarheid ook maatschappelijke gevolgen heeft. Als burgers merken dat hun gegevens keer op keer worden gestolen en overheden en bedrijven onvoldoende reageren, kan het vertrouwen in digitale systemen afnemen.
In het ergste geval, zo waarschuwt de coördinator, ontstaat er zelfs apathie: mensen en organisaties die de dreiging niet meer serieus nemen omdat ze het gevoel hebben dat het toch niet te stoppen valt. Dat is volgens de NCTV een gevaarlijke ontwikkeling.
Wat gebeurt er nu?
Minister Van Weel heeft na het rapport opgeroepen tot concrete actie, maar concrete nieuwe maatregelen of extra budget werden nog niet aangekondigd. De bal ligt voorlopig bij bedrijven en organisaties zelf om hun digitale beveiliging op orde te brengen.
De vraag is of die oproep nu wel het gewenste effect heeft, nu eerdere waarschuwingen van de NCTV al jaren onvoldoende werden opgevolgd. Kuipers zelf stelt de vraag niet meer óf het in Nederland een keer goed misgaat, maar wanneer.
