Moedermelk bevat in één op de vijf gevallen te veel schadelijke PFAS. Dat blijkt uit een groot onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onder ruim 1.600 vrouwen in Nederland. De uitkomsten zijn opvallend en zorgwekkend tegelijk.
PFAS zijn chemische stoffen die bijna overal in het milieu voorkomen. Ze breken nauwelijks af en hopen zich op in het lichaam. Voor baby’s die borstvoeding krijgen, kan een te hoog PFAS-gehalte in moedermelk schadelijk zijn.
Toch adviseren het RIVM en het Voedingscentrum moeders om, als dat mogelijk is, gewoon borstvoeding te blijven geven. Moedermelk bevat namelijk ook stoffen die baby’s beschermen tegen ziekten. Het advies om te stoppen is er vooralsnog niet.
Wat zijn PFAS precies?
PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. Het is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die mensen zelf hebben gemaakt. De bekendste soorten zijn PFOS, PFOA en GenX.
Ze worden gebruikt in veel alledaagse producten, zoals waterafstotende kleding, cosmetica en medische hulpmiddelen. Ook zitten ze in bestrijdingsmiddelen die in de landbouw worden gebruikt.
Omdat PFAS bijna niet afbreken, zijn ze inmiddels overal aanwezig in het milieu. Mensen krijgen ze vooral binnen via voedsel en drinkwater, maar ook via impregneermiddelen en huidverzorging.
Wat doet PFAS met een baby?
Baby’s worden niet meteen ziek van PFAS in moedermelk. Maar de stoffen kunnen wel hun immuunsysteem aantasten. Daardoor worden ze vatbaarder voor infectieziekten.
Ook kunnen vaccinaties minder goed werken bij baby’s die veel PFAS binnenkrijgen. Dat maakt de blootstelling op jonge leeftijd extra zorgelijk.
Bij langdurige blootstelling zijn sommige PFAS-stoffen bovendien kankerverwekkend. Uit eerder RIVM-onderzoek bleek al dat bijna iedereen in Nederland te veel PFAS in het bloed heeft.
Hoe is het onderzoek uitgevoerd?
Het RIVM onderzocht de moedermelk van 1.629 vrouwen uit heel Nederland. De melk werd getest op 29 verschillende PFAS-stoffen. In alle gevallen werden PFAS gevonden, zonder uitzondering.
De stof PFOS kwam het meest voor, gevolgd door PFOA. Het RIVM geeft aan dat in de onderzochte groep relatief veel vrouwen met een hogere sociaaleconomische status zitten. Daardoor is het onderzoek niet volledig representatief voor alle moeders in Nederland.
Toch verwacht het RIVM dat de uitkomsten van een representatiever onderzoek niet erg anders zouden zijn.
“Dit is wel schrikken”
Joke Herremans, coördinator PFAS bij het RIVM, noemt de uitkomsten “heel confronterend”. Ze zegt: “Dit is wel schrikken. Je wil niet dat je stoffen die door mensen gemaakt zijn overal terugvindt.”
Tegelijk benadrukt ze dat moeders niet moeten stoppen met borstvoeding. “In moedermelk zitten niet alleen belangrijke voedingsstoffen, maar ook stoffen die juist beschermen tegen ziekten.”
In poedermelk zit veel minder PFAS, maar dat weegt volgens het RIVM niet op tegen de voordelen van borstvoeding.
Wat kunnen moeders zelf doen?
Vrouwen die al borstvoeding geven, kunnen weinig doen om de PFAS in hun melk te verminderen. Herremans legt uit dat blootstelling vooral via voedsel en drinkwater plaatsvindt en moeilijk te vermijden is.
Wie nog geen moeder is, kan wel een paar kleine stappen zetten om de blootstelling te beperken:
- Eet geen eieren van hobbykippen, want die bevatten vaak meer PFAS
- Eet geen zelfgevangen vis op locaties waar PFAS-vervuiling bekend is
- Gebruik zo weinig mogelijk impregneermiddelen binnenshuis
- Wees voorzichtig met cosmetica die PFAS kunnen bevatten
- Drink gefilterd water als je in een gebied woont met hogere PFAS-waarden in het drinkwater
Voor vrouwen die al borstvoeding geven, verandert het advies niet. Doorgaan met borstvoeding blijft de aanbeveling van het RIVM.
Zelf laten testen? Dat raadt het RIVM af
Veel moeders willen weten hoe het zit met hun eigen moedermelk. Maar het RIVM raadt testen bij commerciële bedrijven af. “Je kan niks met de uitslag”, zegt Herremans.
Er is op dit moment namelijk geen officiële grenswaarde bepaald waarop het advies wordt gegeven om te stoppen met borstvoeding. Een uitslag geeft dan ook geen duidelijk handvat voor een beslissing.
Het RIVM test zelf ook geen moedermelk van individuele vrouwen op verzoek.
Wat moet er nu gebeuren?
Herremans benadrukt dat het onderzoek laat zien hoe hard het nodig is dat overheden maatregelen nemen. Zij wijst op het belang van PFAS-limieten voor voedingsmiddelen en een Europees PFAS-verbod dat momenteel in de maak is.
Vergeleken met eerder onderzoek zijn de concentraties PFAS in moedermelk wel gedaald. Dat wijst erop dat eerdere maatregelen al enig effect hebben gehad.
Het RIVM wil dat er voortaan regelmatig onderzoek wordt gedaan naar PFAS in moedermelk. Daarin moet ook de kleinste PFAS-variant, TFA, worden meegenomen. Over de schadelijkheid van TFA wordt steeds meer bekend.
Wat betekent dit voor moeders in Nederland?
De boodschap van het RIVM is duidelijk: PFAS in moedermelk is een serieus probleem, maar het is geen reden om te stoppen met borstvoeding. De voordelen van borstvoeding wegen nog altijd op tegen de risico’s van PFAS-blootstelling.
De verantwoordelijkheid ligt bij overheden en bedrijven om PFAS uit de omgeving te weren. Individuele moeders kunnen daar maar weinig aan veranderen.
