Rusland is na de invasie van Oekraïne door de EU bijna volledig afgesneden van het internationale betalingsverkeer. Toch slaagt het Kremlin er keer op keer in om aan cruciale onderdelen voor zijn oorlogsmachine te komen. Cryptovaluta spelen daarin een steeds grotere rol.
De wereld telt inmiddels meer dan twintig sanctiepakketten tegen Rusland. Maar via een eigen, parallel financieel systeem weten de Russen die beperkingen te omzeilen. Sanctierechtadvocaat Ivo Ammar is duidelijk: “Het Westen heeft enorme bedragen van Rusland bevroren en veel goederen gesanctioneerd. Ook proberen we Rusland uit te sluiten van de financiële markten. Maar ze weten de beperkingen nog steeds te omzeilen.”
Vanaf volgende week blokkeert Binance, de grootste cryptobeurs ter wereld, transacties die gelinkt zijn aan Rusland. De beurs doet dat om te voldoen aan de nieuwste EU-sancties. Of dat genoeg is om Rusland te stoppen, betwijfelen experts.
Wat speelt er?
- Rusland gebruikt cryptovaluta om westerse sancties te omzeilen en betalingen te doen voor militaire en andere goederen.
- Grote Chinese banken blokkeren steeds vaker Russische betalingen, waardoor Moskou uitwijkt naar crypto.
- Een netwerk van schijnvennootschappen in landen als Kirgizië, Hong Kong en de VAE maakt de betalingen mogelijk.
- Binance stopt vanaf volgende week met het verwerken van Rusland-gerelateerde transacties.
- Experts waarschuwen dat Rusland altijd een of twee stappen voorloopt, maar zeggen dat sancties wel degelijk druk uitoefenen.
Van bankbetalingen naar crypto
Aanvankelijk liep Rusland zijn betalingen via banken in eigen land en China. Maar die route sloot zich geleidelijk. Uit angst voor westerse sancties weigeren grote Chinese banken steeds vaker om betalingen te verwerken voor leveranciers van wapens en wapenonderdelen.
Mede daardoor koos de Russische overheid voor een alternatief: cryptovaluta. Sanctiespecialist Yvo Amar legt uit waarom dat zo aantrekkelijk is. “Crypto is minder aan toezicht onderworpen. Dat maakt het vrij eenvoudig voor Rusland om de betalingen die normaliter via banken lopen, nu toch te kunnen doen.”
De man achter het systeem: een voortvluchtige oligarch
Een centrale figuur in dit netwerk is Ilan Shor, een Moldavische oligarch die op de vlucht is voor justitie. In 2014 sluisde hij omgerekend 1 miljard dollar weg uit banken in zijn thuisland. Dat bedrag stond gelijk aan maar liefst 12 procent van het volledige bruto binnenlands product van Moldavië, het armste land van Europa.
Na zijn veroordeling vluchtte Shor naar Rusland, waar hij zijn financiële expertise in dienst stelde van het Kremlin. In 2024 richtte hij het bedrijf A7 op. Dat bedrijf ontwikkelde een systeem waarmee Rusland via allerlei bedrijven roebels kan witwassen, van militaire onderdelen tot luxe auto’s en geïmporteerd fruit.
Hoe het witwassysteem werkt
A7 verplaatst geld via een netwerk van schijnvennootschappen in landen als Kirgizië, Hong Kong en de Verenigde Arabische Emiraten. Dat concludeert het Open Source Centre, een in Londen gevestigde onderzoeksgroep voortgekomen uit de Britse denktank RUSI.
Begin 2025 lanceerde A7 ook een eigen cryptomunt: de A7A5. Het gaat om een zogeheten stablecoin, waarvan de waarde is gekoppeld aan de Russische roebel. Tom Keatinge van RUSI, die overheden wereldwijd adviseert over illegale financiering, legt uit hoe dat werkt.
“De Russen zetten roebels van een bankrekening om in die door de roebel gedekte A7A5”, zegt Keatinge. “Daarna zetten ze A7A5-coins om in een andere, door de dollar gedekte stablecoin. Op dat moment beschikken ze over crypto die je overal ter wereld kunt uitgeven.”
Kirgizië als cruciale schakel
In dit systeem speelt Kirgizië een sleutelrol. Het land heeft nauwe banden met Moskou, maar is, anders dan Rusland, wél aangesloten op het internationale banksysteem. Daardoor functioneert het als tussenstation om roebels en crypto om te wisselen en wereldwijd te gebruiken voor betalingen.
Maar ook die route lijkt te sluiten. Om te voorkomen dat het zelf doelwit wordt van westerse sancties, heeft Kirgizië recent de stekker getrokken uit verschillende cryptobedrijven. A7 heeft zich daarop uitgebreid naar de Verenigde Arabische Emiraten en Belarus.
Grenzen van het sanctierecht in zicht
Sanctierechtadvocaat Ammar trekt een harde conclusie: “We moeten vaststellen dat de grenzen van het sanctierecht wel een beetje bereikt zijn.” Rusland past zijn netwerk telkens aan zodra een route wordt afgesloten.
Ook Keatinge erkent dat Rusland altijd een stap voor blijft. Toch benadrukt hij het belang van doorgaan met sancties. “De druk die we blijven uitoefenen, kost Rusland geld en moeite. Sancties zullen de oorlog niet beëindigen, maar ze zetten wel het vermogen van de Russen om de benodigde middelen te verkrijgen en de financiering voor de oorlog rond te krijgen onder druk.”
“En dat is precies de functie van sancties”, voegt Keatinge toe. “Aanhoudende druk.”
Tiener ontmaskert Russisch cryptonetwerk
Opvallend is de rol die een 17-jarige Britse jongen speelde bij het blootleggen van de Russische cryptozwendel. Door zijn onderzoekswerk hielp hij het netwerk in kaart te brengen. Als reactie daarop heeft het Kremlin hem op zijn eigen sanctielijst gezet.
Het illustreert hoe groot de belangen zijn voor Moskou in dit verborgen financiële systeem, en hoe ver het Kremlin bereid is te gaan om het te beschermen.
Wat gebeurt er nu?
De stap van Binance om Rusland-gerelateerde transacties te blokkeren is een nieuw signaal vanuit de cryptomarkt. Maar experts verwachten dat Rusland snel alternatieven zal vinden, zoals het eerder ook deed na elke nieuwe sanctieronde.
De vraag is of het Westen het netwerk van schijnbedrijven en cryptoconstructies snel genoeg kan ontmantelen. Zolang landen als de VAE en Belarus buiten het sanctieregime opereren, blijft er voor Rusland altijd een weg open.
