Experts uit de psychologie, pedagogiek en rouwwetenschap roepen in 2026 op om rouw en verlies een vaste plek te geven op basisscholen. Niet alleen wanneer er een sterfgeval plaatsvindt, maar als structureel onderdeel van het onderwijs. Praten over verlies helpt kinderen gezonder door het rouwproces te komen en voorkomt dat zij vastlopen in hun verdriet — soms met langdurige gevolgen.
De meeste kinderen kennen verlies al op jonge leeftijd
Uit eerder onderzoek blijkt dat meer dan driekwart van de kinderen onder de 16 jaar al een dierbare heeft verloren. Dat kan gaan om iemand uit het eigen gezin, een grootouder of een goede vriend. Verlies is daarmee geen uitzonderlijke ervaring, maar een realiteit voor de meerderheid van de schoolgaande kinderen.
Kinderen komen ook via het nieuws regelmatig in aanraking met de dood. Denk aan het dodelijke verkeersongeluk tijdens een schoolkamp in Zeeland, of het overlijden van bekende personen als presentatrice Dieuwertje Blok en de jonge influencer Jade Kops. Zulke gebeurtenissen roepen vragen op die kinderen niet altijd thuis kwijt kunnen.
Toch blijft structurele aandacht voor rouw op school grotendeels uit. Dat heeft gevolgen voor hoe kinderen leren omgaan met emoties en verlies, op zowel de korte als de lange termijn.
Rouw staat niet in de kerndoelen van het basisonderwijs
Rouw wordt niet expliciet vermeld in de kerndoelen van het basisonderwijs — de eisen waaraan les- en toetsmateriaal moet voldoen. Op de meeste basisscholen wordt er geen les over gegeven, zo blijkt uit een rondgang van het NOS Jeugdjournaal. Ook op de pabo is rouw geen verplicht onderdeel van de opleiding.
Daardoor gaan niet alle leraren-in-wording de klas in met kennis over hoe zij kinderen kunnen begeleiden bij verlies. Hoe een school met rouw omgaat, hangt sterk af van de directie en de individuele leerkrachten. Sommigen vinden dat verlies thuis besproken moet worden, anderen proberen kinderen er juist tegen te beschermen.
Ondertussen komt de dood wél regelmatig de klas in — bijvoorbeeld bij het overlijden van een leerkracht, leerling of betrokken ouder. De meeste scholen hebben dan een rouwprotocol, maar experts stellen dat deze protocollen vaak verouderd zijn en onvoldoende aansluiten bij wat kinderen op dat moment écht nodig hebben.
Een op de tien kinderen loopt vast in het rouwproces
De gevolgen van onvoldoende begeleiding zijn merkbaar. Zo verloor de 21-jarige Maaike Kok op twaalfjarige leeftijd haar broertje bij een verkeersongeluk. Thuis kon ze er veel over praten, maar in haar bredere omgeving voelde ze zich buitengesloten. “Veel volwassenen vroegen mij niet hoe het ging”, vertelt ze. “Ik denk dat ze bang waren om mij nog verdrietiger te maken, maar daardoor kreeg ik het gevoel dat ik niet verdrietig mocht zijn.”
Kok liep uiteindelijk vast en het duurde maanden voordat ze echt besefte dat haar broertje er niet meer was. Tijdige begeleiding had dit mogelijk kunnen voorkomen. “Voor een kind kan het enorm eenzaam zijn om te worstelen met verdriet”, zegt bijzonder hoogleraar rouw na traumatisch verlies Lonneke Lenferink.
Lenferink benadrukt dat kinderen die op school vaker over verlies kunnen praten, zich meer gehoord en gezien voelen. Dat gevoel van erkenning is cruciaal voor een gezond rouwproces.
Kinderrouw is moeilijk te herkennen door grillig verloop
Rouw bij kinderen verschilt wezenlijk van rouw bij volwassenen. “Het ene moment zijn ze fijn aan het spelen en het andere moment zijn ze intens verdrietig of boos”, legt Lenferink uit. Dit grillige patroon maakt het voor leraren en ouders lastig om kinderrouw te herkennen.
Door die wisselende signalen lijkt het soms alsof een kind al over een verlies heen is, terwijl dat helemaal niet het geval is. Dat risico op onderschatting maakt vroege en terugkerende aandacht voor het thema op school des te belangrijker.
Wat scholen kunnen doen: praktische handvatten
Orthopedagoog Mariken Spuij stelt dat school één van de plekken is waar kinderen over hun emoties kunnen leren. Dat hoeft niet zwaar of beladen te zijn. Een lied, een gedicht of een kringgesprek kunnen al het verschil maken.
Lenferink sluit zich daarbij aan: “Het hoeft geen zwaar gesprek te zijn.” Ze pleit ervoor om ook culturele of religieuze herdenkingsdagen te benutten als aanknopingspunt. Voorbeelden van manieren waarop scholen structureel aandacht kunnen geven aan rouw:
- Een jaarlijks kringgesprek waarin kinderen vertellen wie ze missen en waarom
- Gebruik van literatuur, liedjes of gedichten over verlies als lesmateriaal
- Aansluiten bij culturele herdenkingsdagen zoals de Dag van de Doden (Mexico) of Allerzielen (christendom)
- Het actualiseren en persoonlijker maken van het schoolbrede rouwprotocol
- Verplichte aandacht voor rouwbegeleiding in de lerarenopleiding (pabo)
Scholen die niets doen betalen daar later de prijs voor
Rouwpedagoog Richard Hattink, die kinderen en scholen begeleidt na een verlies, ziet hoe vermijding averechts werkt. “Ik ben op een school geweest waar vlak voor de zomervakantie twee leerlingen waren overleden. Daar is toen niets mee gedaan”, vertelt hij. Na de vakantie moest alsnog hulp worden ingeschakeld, omdat de kinderen het overlijden niet hadden kunnen verwerken.
Hattink vertelt ook over leerkrachten die van de schoolleiding opdracht kregen om niet over rouw of verlies te praten — zelfs niet na een sterfgeval op school. Soms uit eigen ongemak, maar ook uit angst voor de reacties van ouders. “Ik zie heel veel scholen daarmee worstelen”, zegt hij. “Als ze al met dit thema bezig zijn vóórdat er iets aan de hand is, is het voor kinderen makkelijker om ermee om te gaan.”
Kabinet verwacht van scholen dat ze ruimte bieden aan emoties
Staatssecretaris Tielen van Onderwijs erkent het belang van aandacht voor rouw op school. Hoewel het onderwerp niet in de kerndoelen staat, zijn scholen wettelijk verplicht om ruimte te bieden aan emoties. “Verlies en verdriet zijn dingen die alle kinderen een keertje overkomen. Het is belangrijk dat een kind op school leert hoe het daarmee kan omgaan”, aldus Tielen.
Ze is kritisch op scholen die dit nalaten en stelt dat er op alle scholen dagelijks ruimte zou moeten zijn om over emoties te praten. De wet rondom veiligheid op school biedt daarvoor al een wettelijke basis.
Tijd voor een cultuuromslag op de werkvloer van het onderwijs
De oproep van experts is duidelijk: rouw verdient een structurele plek in het basisonderwijs, los van incidenten. Kinderen die leren omgaan met verlies staan sterker in het leven. Scholen, leraren en beleidsmakers dragen daarin gezamenlijk een verantwoordelijkheid. De kennis en de middelen zijn beschikbaar — nu de wil nog.
