De stranden van Dakar liggen bezaaid met plastic afval. Ondanks een verbod op wegwerpplastic dat Senegal in 2020 invoerde, zijn plastic drinkwaterzakjes nog altijd overal te koop in de Senegalese hoofdstad. Activisten luiden de noodklok: de handhaving schiet ernstig tekort.
Volgens de Wereldbank wordt in de kustgebieden van West-Afrika zo’n tachtig procent van het plastic afval niet goed beheerd. Snelle verstedelijking, bevolkingsgroei en een toename van goedkoop wegwerpplastic maken de situatie steeds nijpender.
Het afval belandt regelmatig op open stortplaatsen, wordt verbrand in de buitenlucht of spoelt via rivieren de zee in. Eén man heeft besloten daar niet langer bij stil te zitten.
- Senegal verbood wegwerpplastic in 2020, maar de handhaving blijft ver achter bij de praktijk.
- Tachtig procent van het plastic afval in West-Afrikaanse kustgebieden wordt niet goed verwerkt, aldus de Wereldbank.
- Drinkwaterzakjes van 300 tot 500 milliliter worden in Dakar verkocht voor slechts 80 cent en zijn niet uit het straatbeeld weg te denken.
- Meer dan tien illegale productiebedrijven in de buitenwijken van Dakar werden recent ontmanteld, maar de verkoop gaat gewoon door.
- Activist Modou Fall transformeerde een voormalige vuilnisbelt tot een groen ontmoetingspunt en geeft plastic dagelijks een tweede leven.
De man in het plastic pak
Modou Fall, beter bekend als “l’homme plastique” of de Plastic Man, loopt dagelijks door de straten van Dakar in een opvallend pak gemaakt van honderden kleurrijke wegwerpzakjes. Dat pak is geen modestatement, maar een politieke boodschap.
Na zijn militaire diensttijd koos Modou voor een ander soort strijd. Hij organiseert opruimacties, ontwikkelt educatieprogramma’s voor scholen en spreekt mensen rechtstreeks aan op straat. Daarnaast kaart hij het plasticprobleem bij de overheid aan.
“Dit is een van onze mooiste stranden, maar het dreigt door nalatigheid te veranderen in een open vuilnisbelt”, zegt Modou over de baai van Hann, een geliefde plek aan de kust van Dakar.
‘Sluipmoordenaars’ voor een prikkie te koop
De plastic drinkwaterzakjes noemt Modou ronduit “sluipmoordenaars”. Ze zijn voor slechts 80 cent te koop, ideaal in de hitte van Dakar, en daardoor alomtegenwoordig. Juist die lage prijs maakt het zo moeilijk om ze uit het straatbeeld te weren.
“Vierhonderd jaar, zo lang duurt het voordat deze vergaan”, benadrukt Modou. Zonlicht en wind breken het materiaal af in steeds kleinere, onzichtbare stukjes microplastic.
De gevolgen zijn volgens hem niet alleen milieugerelateerd. “We kunnen ons plastic afval niet overal blijven weggooien, het tast het leven van zeedieren aan. En bovendien lopen wij dan ook het risico om vis te consumeren die de microplastics hebben gegeten. Het is niet goed.”
Verbod op papier, praktijk weerbarstig
Senegal verbood in 2020 het gebruik van wegwerpplastic, maar activisten stellen dat de wet nauwelijks wordt gehandhaafd. Verboden producten zoals plastic bekertjes, boodschappentasjes en drinkwaterzakjes zijn nog steeds op grote schaal verkrijgbaar in de stad.
Modou stelt dat de drinkwaterzakjes worden geproduceerd zonder vergunning. Onlangs ontmantelde de politie meer dan tien illegale productiebedrijven in de buitenwijken van Dakar, maar dat heeft de verkoop nauwelijks afgeremd.
Waarom blijft de sector voortbestaan? Volgens Modou is het antwoord simpel: geld en banen. “We zullen de overheid eraan blijven herinneren dat niemand boven de wet staat.”
Gezondheidsrisico’s door gebrek aan controle
Naast de milieuschade wijst Modou ook op de gezondheidsrisico’s van ongecontroleerde plasticproductie. Zonder toezicht op productieprocessen en materiaalgebruik weet niemand precies wat er in die goedkope zakjes zit, of welke stoffen vrijkomen bij afbraak in het milieu.
Microplastics duiken inmiddels op in vis, drinkwater en zelfs in het menselijk lichaam. Wetenschappers wereldwijd onderzoeken de langetermijngevolgen, maar zekerheid over de gezondheidseffecten ontbreekt nog grotendeels.
Illegale fabrieken stilgelegd, maar niet gestopt
De recente politie-inval waarbij meer dan tien illegale producenten werden ontmanteld, laat zien dat handhaving wel degelijk mogelijk is. Toch is het effect beperkt zolang de vraag naar goedkope drinkwaterzakjes zo groot blijft als nu.
Van vuilnisbelt naar groene ontmoetingsplek
Modou beperkt zich niet tot protesteren. In het departement Guédiawaye heeft hij een voormalige vuilnisbelt omgevormd tot een groene ontmoetingsplek. Daar organiseert hij workshops en geeft hij plastic een tweede leven, omdat de circulaire economie in Senegal nog niet functioneert zoals hij zou willen.
Oude plastic waterflessen dienen er als bloempotten. “Zo wordt een simpele plant ineens een veel leuker cadeau om te ontvangen”, zegt Modou. Het is een kleine maar zichtbare stap richting een ander omgaan met afval.
Ook op bredere schaal is er beweging. De Wereldbank benadrukt in een recent rapport dat samenwerking tussen overheden, bedrijven en inwoners noodzakelijk is. Vorige maand kwamen in Senegal verschillende partijen samen om de aanpak van plasticvervuiling te bespreken.
Wat gebeurt er als de wereld niet ingrijpt?
Modou is duidelijk over de toekomst als er niets verandert. “Plastic kent geen grenzen, kijk maar naar mijn pak”, zegt hij lachend. Maar de lach verdwijnt snel als hij vervolgt: met dit tempo liggen straks alle stranden bezaaid met plastic.
Zijn oproep is direct. “Mensen, sta op en laten we ons samen inzetten voor een wereld zonder plastic vervuiling. Het is écht mogelijk.”
Of overheden in West-Afrika de handhaving in 2026 daadwerkelijk zullen aanscherpen, blijft de grote vraag. Zolang goedkope plastic zakjes voor 80 cent over de toonbank gaan, is de strijd van de Plastic Man nog lang niet gestreden.
