Een groep klimaatexperts uit negen Europese landen roept de Europese Commissie op om het industriële CO2-beprijzingssysteem onaangeroerd te laten. Het EU-emissiehandelssysteem, ook wel het ETS genoemd, geldt als de hoeksteen van het Europese klimaatbeleid en mag volgens de wetenschappers niet worden afgezwakt of aangepast onder politieke druk.
Waarschuwing vanuit negen landen tegelijk
De gezamenlijke oproep, die vrijdag officieel wordt ingediend bij de Europese Commissie, komt van klimaatwetenschappers en -experts verspreid over negen EU-lidstaten. Het is een opvallend gecoördineerde actie, waarbij specialisten uit zowel Noord- als Zuid-Europa hun zorgen bundelen in één krachtige boodschap aan Brussel.
De timing is niet toevallig. De Europese Commissie staat onder toenemende druk van industrielobbyisten en bepaalde politieke partijen om het klimaatbeleid te versoepelen, mede vanwege zorgen over de concurrentiepositie van Europese bedrijven ten opzichte van landen buiten de EU. De experts willen die beweging een halt toeroepen voordat er concrete stappen worden gezet.
Volgens de ondertekenaars is het cruciaal dat de politiek nu standvastig blijft. Elke concessie aan de industrie op dit moment zou volgens hen het vertrouwen in het Europese klimaatbeleid als geheel ondermijnen, zowel bij investeerders als bij de bredere samenleving.
Wat is het EU-emissiehandelssysteem precies?
Het Europese emissiehandelssysteem (ETS) is een marktmechanisme waarbij bedrijven in de energie- en industriesector betalen voor elke ton CO2 die zij uitstoten. Bedrijven kunnen emissierechten kopen en verkopen, waardoor er een financiële prikkel ontstaat om te investeren in schonere technologieën.
Het systeem bestaat al sinds 2005 en heeft in de loop der jaren meerdere hervormingen ondergaan. Critici vonden het lange tijd te zwak, maar na een grondige hervorming in 2018 zijn de CO2-prijzen sterk gestegen, wat de druk op bedrijven om te verduurzamen aanzienlijk heeft vergroot.
De opbrengsten van het ETS vloeien naar de lidstaten en worden deels gebruikt voor klimaatinvesteringen. Het systeem dekt momenteel ongeveer 40 procent van de totale broeikasgasuitstoot in de Europese Unie, waarmee het wereldwijd het grootste emissiehandelssysteem is.
De kern van de bezwaren van de experts
De klimaatwetenschappers vrezen dat politieke inmenging in het ETS een domino-effect kan veroorzaken. Als de CO2-heffing voor energiecentrales en de industrie wordt verlaagd of uitgesteld, verdwijnt volgens hen de financiële prikkel die bedrijven aanzet tot groene investeringen.
Daarnaast wijzen de experts op het belang van voorspelbaarheid voor bedrijven en investeerders. Grote infrastructuurprojecten, zoals de bouw van waterstoffabrieken of de ombouw van staalfabrieken, vereisen jarenlange planning. Onzekerheid over de toekomstige CO2-prijs maakt die investeringen risicovoller en kan ze vertragen of zelfs blokkeren.
Waar de experts specifiek voor waarschuwen
In hun brief aan de Europese Commissie benoemen de experts een aantal concrete risico’s en zorgpunten:
- Verlaging van de CO2-prijs door politieke interventie, wat de verduurzamingsprikkel tenietdoet
- Uitbreiding van gratis emissierechten voor de industrie, waardoor de effectiviteit van het systeem afneemt
- Uitstel van de geplande uitfasering van gratis rechten onder druk van lobbygroepen
- Ondermijning van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), het nieuwe grensmechanisme dat CO2-import beprijst
- Verzwakking van de jaarlijkse reductieverplichtingen voor sectoren die onder het ETS vallen
Al deze ingrepen zouden samen of afzonderlijk het klimaatsysteem structureel kunnen beschadigen, aldus de experts. Ze benadrukken dat het systeem alleen werkt als het geloofwaardig en stabiel blijft.
Politieke druk op Europees klimaatbeleid neemt toe
De oproep van de klimaatwetenschappers valt samen met een bredere discussie in Europa over de balans tussen klimaatambities en economische concurrentiekracht. Rechtse en centrumrechtse partijen in het Europees Parlement pleiten steeds luider voor uitstel of afzwakking van klimaatmaatregelen, onder het mom van het beschermen van de Europese industrie.
Ook vanuit individuele lidstaten, waaronder enkele grote industrienaties, klinkt de roep om meer flexibiliteit. Zij wijzen op de hoge energieprijzen en de concurrentie van landen als China en de Verenigde Staten, waar bedrijven minder strenge klimaateisen kennen.
De Europese Commissie bevindt zich daarmee in een spagaat: enerzijds zijn er de juridisch bindende klimaatdoelen van de Europese Green Deal, anderzijds is er groeiende politieke weerstand tegen de snelheid en de kosten van de groene transitie.
Wetenschappers benadrukken onomkeerbaarheid van klimaatschade
Een centraal argument in de brief van de experts is dat klimaatschade onomkeerbaar is, terwijl economische nadelen van CO2-beprijzing op de lange termijn beheersbaar zijn. Elke vertraging in de uitstootreductie leidt volgens hen tot extra kosten voor de samenleving in de toekomst, in de vorm van extremer weer, zeespiegelstijging en verlies van biodiversiteit.
De wetenschappers stellen bovendien dat het ETS al bewezen heeft te werken. In sectoren waar het systeem actief is, zijn de emissies de afgelopen jaren aantoonbaar gedaald. Dat succes moet worden uitgebouwd, niet teruggedraaid, is de boodschap.
Wat nu op het spel staat voor Europa
De komende maanden zijn cruciaal. De Europese Commissie zal besluiten nemen over de toekomstige vormgeving van het ETS en aanverwante klimaatinstrumenten. De wetenschappers hopen met hun gezamenlijke brief een duidelijk signaal af te geven: het klimaatbeleid voor de industrie is geen onderhandelingsruimte, maar een wetenschappelijke noodzaak. Europa kan zich een stap terug simpelweg niet veroorloven.
