Meer dan 800.000 Nederlanders wonen in sterk versteende buurten met nauwelijks groen, waardoor zij extra kwetsbaar zijn voor hitte. Een brede coalitie van maatschappelijke organisaties presenteerde vandaag een manifest waarin zij het kabinet oproepen tot landelijke maatregelen om deze overkokende wijken toekomstbestendig te maken.
Manifest gepresenteerd tijdens hittesymposium
Tijdens een hittesymposium van de Hogeschool van Amsterdam werd vandaag het manifest Groene ruimte, koele steden officieel gelanceerd. De coalitie achter het manifest roept de rijksoverheid op om landelijke minimumnormen te stellen voor openbaar groen en bomen in woonwijken.
Naast het vastleggen van normen pleiten de organisaties ook voor extra financiële steun aan gemeenten, zodat straten, pleinen en buurten daadwerkelijk vergroend kunnen worden. Tegelijkertijd wordt een landelijke petitie gestart waaraan alle inwoners van Nederland kunnen deelnemen.
De petitie biedt burgers de kans om hun steun uit te spreken voor meer groen in de openbare ruimte. De initiatiefnemers hopen zo politieke druk op te bouwen richting Den Haag.
Een indrukwekkend breed gedragen initiatief
Het manifest wordt gedragen door een opvallend diverse groep organisaties, die samen miljoenen Nederlanders vertegenwoordigen. De breedte van de coalitie onderstreept de urgentie die zij allemaal voelen rondom het hittevraagstuk.
Aan het initiatief doen onder meer de volgende partijen mee:
- Natuur & Milieu
- Aedes (koepelorganisatie van woningcorporaties)
- De Woonbond
- Vereniging Eigen Huis
- De ANWB
- Vakbond FNV
- IVN Natuureducatie
Het feit dat zowel natuur- als woon- en arbeidersorganisaties achter dit manifest staan, maakt duidelijk dat het hittevraagstuk niet langer alleen een milieuprobleem is, maar een breed maatschappelijk thema.
Temperaturen lopen alarmerend hoog op in de stad
De urgentie neemt met het jaar toe. Nederland krijgt steeds vaker te maken met langdurige hittegolven, en juist in dichtbebouwde stadswijken lopen de temperaturen daarbij gevaarlijk hoog op. Volgens cijfers van de Atlas voor de Leefomgeving kan het in binnensteden tot wel 8 graden warmer zijn dan in het omliggende buitengebied.
Op straat kan de gevoelstemperatuur tijdens hete dagen zelfs oplopen tot 45 graden Celsius. Dat is niet alleen oncomfortabel, maar ronduit gevaarlijk — zeker voor ouderen, jonge kinderen en mensen met een gezondheidsprobleem.
In versteende wijken ontbreken schaduwrijke plekken, grote volwassen bomen en toegankelijke groene ruimtes. Bewoners worden daardoor onvoldoende beschermd tegen zowel de hitte als schadelijke uv-straling.
Groen is geen luxe, maar een levensbehoefte
“Groen is geen luxe, maar een basisvoorwaarde voor gezonde en leefbare buurten”, zegt Rob van Tilburg van Natuur & Milieu. Hij benadrukt dat het gebrek aan groen in versteende wijken directe gevolgen heeft voor de kwaliteit van leven van bewoners.
De coalitie stelt dat toegankelijk groen niet alleen verkoeling biedt, maar ook bijdraagt aan de mentale gezondheid en sociale cohesie in een buurt. Wijken met meer bomen en parken worden als prettiger en veiliger ervaren.
Het ontbreken van die groene buffers maakt bewoners van versteende buurten structureel kwetsbaarder. Dat raakt bovengemiddeld vaak mensen met een lager inkomen, die minder de mogelijkheid hebben om voor verkoeling elders naartoe te gaan.
Dodental door hittestress kan verveelvoudigen
De gezondheidsrisico’s zijn concreet en cijfermatig onderbouwd. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) veroorzaakt hittestress momenteel al circa 250 extra sterfgevallen per jaar in Nederland.
Zonder aanvullende maatregelen kan dat getal dramatisch stijgen: prognoses wijzen op ongeveer 3.800 extra sterfgevallen per jaar in 2050. Dat is meer dan vijftien keer het huidige aantal, een toename die de coalitie omschrijft als een sluimerende volksgezondheidcrisis.
De organisaties benadrukken dat naast sterfgevallen ook de bredere gezondheidsschade — zoals hartproblemen, uitdroging en slaapstoornissen — zwaar op het zorgsysteem drukt.
Gemeenten kunnen dit niet alleen oplossen
Naast de gezondheidsrisico’s heeft aanhoudende hitte ook gevolgen voor de leefbaarheid van wijken. Openbare ruimtes worden minder aantrekkelijk om in te verblijven, bewoners sluiten zich op binnenshuis en de sociale buitenruimte verliest zijn functie.
De coalitie wil dat het kabinet landelijke normen vastlegt voor zowel de hoeveelheid openbaar groen als de boomkroonbedekking per buurt. Met dat laatste wordt de oppervlakte bedoeld die wordt overschaduwd door bladeren en takken van bomen. Daarnaast wordt gevraagd om een concreet actieplan waarmee de meest versteende wijken uiterlijk in 2035 worden aangepakt.
Gemeenten beschikken echter niet over de financiële middelen om die opgave zelfstandig te realiseren. De initiatiefnemers eisen dan ook dat de rijksoverheid niet alleen normen stelt, maar gemeenten ook daadwerkelijk financieel ondersteunt bij de vergroening van hun buurten.
Tijd om te handelen is nu
Met bijna een miljoen Nederlanders in de gevarenzone en een stijgend aantal hittegebonden sterfgevallen in het verschiet, is de boodschap van de coalitie helder: uitstel is geen optie meer. Het manifest en de bijbehorende petitie zijn een directe oproep aan het kabinet om groen niet langer te behandelen als een bijzaak, maar als een fundamenteel onderdeel van gezond en leefbaar Nederland.
