De Rijn voert bij Lobith minder water af dan ooit eerder gemeten. In het afgelopen etmaal bedroeg de gemiddelde afvoer 614 kubieke meter per seconde. Daarmee is het record uit 1947 verbroken, en een einde aan de droogte is voorlopig niet in zicht.
Het oude record stond op naam van 4 november 1947, toen de etmaalgemiddelde afvoer bij Lobith uitkwam op 620 kubieke meter per seconde. Dat dit niveau nu al is bereikt, midden in de zomer van 2026, maakt de situatie uitzonderlijk. Zelfs de droge jaren 2018 en 2022 kwamen niet in de buurt van deze waarden.
Hydrometeoroloog Jan Verkade van Deltares en Rijkswaterstaat legt uit waarom het water zo vroeg en zo laag staat. “Door het buitengewoon warme voorjaar is de sneeuw in Zwitserland dit jaar zo’n drie maanden eerder dan anders gesmolten. Ook regen bleef en blijft uit, en daarmee loopt de Rijn nu min of meer leeg.”
Wat speelt er precies?
- De afvoer bij Lobith bedraagt 614 kubieke meter per seconde, het laagste niveau ooit gemeten onder normale omstandigheden.
- Het record uit 1947 (620 m³/s) is verbroken, en dat al vroeg in het seizoen.
- West-Europa kampt sinds mei 2026 met aanhoudende hittegolven en een extreem neerslagtekort.
- Grondwaterstanden hadden nauwelijks kans om te herstellen van de droogte van vorig jaar.
- Rivieren in heel Europa staan laag, met gevolgen voor scheepvaart, industrie en landbouw.
- Voor de komende twee weken verwachten de meeste weermodellen nauwelijks neerslag.
Een extreem droog 2026
Het jaar 2026 is naar alle maatstaven uitzonderlijk droog. West-Europa gaat al sinds mei van hittegolf naar hittegolf. De verdamping is hoog, het neerslagtekort is enorm en de grondwaterstanden hebben vrijwel geen herstel kunnen vertonen na de droogte van vorig jaar.
De gevolgen zijn overal zichtbaar. De natuur is dor, rivieren staan zorgwekkend laag en de waterkwaliteit daalt op veel plaatsen sterk. Boeren en tuinders worden hard geraakt, omdat het op veel plaatsen verboden is om water te onttrekken voor de landbouw.
Scheepvaart in gevaar: dreigend blokkade op de Rijn
De lage waterstand heeft ook grote economische gevolgen. Binnenvaartschepen kunnen niet meer volledig worden beladen om te voorkomen dat ze vastlopen. Daarnaast zijn sommige waterwegen, waaronder de Delftse Schie en het Twentekanaal, al afgesloten voor het scheepvaartverkeer.
De Duitse binnenvaartvakbond BDB vreest dat de doorvaart op de Rijn binnenkort volledig onmogelijk wordt. Tussen Koblenz en Mainz, ter hoogte van de plaats Kaub, dreigt het waterpeil zo laag te worden dat zowel binnenvaartschepen als riviercruises niet verder kunnen varen.
Alleen het absolute diepterecord staat nog overeind
Het verbroken record geldt voor omstandigheden zonder ijsgang. In de historische gegevens van Rijkswaterstaat staat één nog lagere meting geregistreerd: 575 kubieke meter per seconde, gemeten in februari 1929. Maar dat was door ijsgang, waarbij bevriezend water de stroming in de rivier belemmerde.
Verkade sluit niet uit dat ook dat absolute diepterecord dit jaar wordt verbroken. “Ik sluit niet uit dat de afvoer in de komende weken ook dat niveau gaat onderschrijden”, zegt hij.
Klimaatverandering speelt duidelijke rol
Klimaatwetenschappers van het internationale samenwerkingsverband WWA stelden deze zomer vast dat de huidige droogte in Zuidwest- en West-Europa niet los kan worden gezien van klimaatverandering. De opwarming van Europa vergroot de kans op dit soort extreme droogte, vooral door de toegenomen verdamping.
Tegelijkertijd waarschuwen wetenschappers voor de andere kant van het verhaal: natte periodes worden ook natter. Verkade wijst op de overstromingen van precies vijf jaar geleden, toen de Maasafvoer een historisch hoogtepunt bereikte en er net over de grens in Duitsland en België honderden mensen om het leven kwamen. “Paradoxaal genoeg gaan zowel hoogwater als laagwater vaker voorkomen en worden ze heftiger.”
Waterkundigen en ecologen spreken al tijden hun zorgen uit over de toenemende frequentie van extreme droogteperiodes. In een stabieler klimaat kwamen zulke periodes ook voor, maar waren ze zeldzamer. De snelle opeenvolging van droge jaren is ook funest voor planten en dieren.
Wat staat Nederland de komende weken te wachten?
De vooruitzichten zijn weinig hoopgevend. De meeste weermodellen voorspellen voor de komende twee weken nauwelijks neerslag. Dat betekent dat de waterafvoer de komende dagen naar verwachting nog verder daalt.
Verkade is duidelijk over wat er op het spel staat. “Het lage water zou denk ik nog weleens weken of maanden kunnen aanhouden.” En met het oog op de klimaatscenario’s voor de Maas en de Rijn voegt hij daar een somber slotakkoord aan toe: “Wat we nu zien, dat is nog maar het begin.”
