Spieren van mensen met long covid of ME/CVS zijn fundamenteel anders dan die van gezonde mensen die langdurig niet bewogen hebben. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam. De bevinding weerlegt een eerdere kritiek dat de spierveranderingen simpelweg het gevolg zijn van inactiviteit.
Het onderzoek bouwt voort op een eerder VU-onderzoek, waaruit al bleek dat er iets in de spieren zit dat verklaart waarom patiënten sneller uitgeput raken. Critici stelden toen dat het gevonden verschil er alleen was doordat patiënten minder bewegen dan gezonde mensen.
De onderzoekers namen die kritiek serieus en zetten een nieuw experiment op. Daarin vergeleken ze de spieren van patiënten met die van gezonde vrijwilligers die zestig dagen in bed hadden gelegen.
- Spieren van long covid- en ME/CVS-patiënten zijn minder rood dan die van gezonde mensen, ook na langdurige inactiviteit
- De energiefabriekjes in de spieren (mitochondriën) werken slechter bij patiënten
- Bedrust van zestig dagen veroorzaakt wel spierveranderingen, maar lang niet zo groot als bij patiënten
- 400.000 à 450.000 Nederlanders hebben langdurige klachten na een coronabesmetting
- Geen genezende behandeling beschikbaar, en het kabinet wil onderzoek daarnaar vooralsnog niet financieren
Kleur van de spieren verandert bij patiënten
Een opvallende uitkomst van het onderzoek is dat de spieren van long covid- en ME/CVS-patiënten minder rood zijn dan normaal. Dat heeft directe gevolgen voor hoe goed die spieren werken.
“Rode spieren geven echt een uithoudingsvermogen aan, terwijl minder rode spieren, dan bedoel ik witte spieren, sneller moe worden”, zegt hoofdonderzoeker en bewegingswetenschapper Rob Wüst.
Volgens Wüst zijn er twee oorzaken voor dat kleurverschil. “Dat komt voornamelijk door die energiefabriekjes, de mitochondriën, die zijn rood van kleur, maar ook de doorbloeding.”
Minder bloed betekent minder zuurstof in de spieren
De doorbloeding speelt een cruciale rol in het functioneren van spieren. Wüst legt uit dat bloed zuurstof en energie naar de spieren transporteert.
“Hoe minder bloed in de spieren zit, hoe minder zuurstof en energie er naar de spieren kan gaan.” Bij patiënten met long covid of ME/CVS schiet die aanvoer tekort, ook als ze niet extreem inactief zijn geweest.
Zestig dagen bedrust als vergelijkingsmaatstaf
Om de kritiek op het eerdere onderzoek te weerleggen, lieten de onderzoekers gezonde vrijwilligers zestig dagen in bed liggen. Daarna namen ze kleine stukjes spierweefsel af voor analyse.
“Daarbij konden we heel goed onderzoeken wat er precies gebeurt als je zestig dagen op bed ligt, als je inactief wordt”, zegt Wüst. De resultaten waren duidelijk: bedrust heeft wel degelijk gevolgen.
“Dan ontstaan de eerste tekenen van diabetes, spieren worden kleiner en we zien wat kleinere verschillen in die energiefabrieken. Maar niet zo’n groot verschil als wat we zagen bij patiënten met long covid of ME/CVS.”
Topsporters als bewijs
Wüst wijst ook op een ander sterk argument tegen de inactiviteitstheorie. Er zijn gevallen bekend van goed getrainde atleten die long covid ontwikkelden en alsnog dezelfde spierveranderingen vertoonden.
“Dat is natuurlijk het beste voorbeeld dat het niet alleen maar inactiviteit kan zijn”, aldus de onderzoeker.
Post-exertionele malaise maakt bewegen gevaarlijk
De bevindingen zijn extra relevant vanwege een kenmerkend verschijnsel bij ME/CVS en veel long covid-patiënten: post-exertionele malaise. Daarbij leidt zelfs lichte lichamelijke of geestelijke inspanning tot een vertraagde maar ernstige terugval.
Denk aan het inruimen van een vaatwasser of het kijken naar een serie. De reactie die daarop volgt kan mensen volledig uitschakelen en soms blijvend verzwakken, tot het punt dat lopen niet meer mogelijk is.
Dat maakt simpelweg meer bewegen geen oplossing. “Mensen actief worden is belangrijk, maar het probleem is dat dat niet de klachten bij long covid kan verhelpen”, benadrukt Wüst.
Honderdduizenden Nederlanders getroffen
De omvang van het probleem is groot. Naar schatting hebben 400.000 à 450.000 Nederlanders langdurige klachten na een coronabesmetting. Van hen zijn er 90.000 à 100.000 ernstig beperkt in hun dagelijks functioneren.
Uit cijfers van het UWV blijkt dat inmiddels ruim 12.000 mensen met long covid (deels) arbeidsongeschikt zijn verklaard. Een genezende behandeling bestaat nog niet, voor long covid noch voor ME/CVS of vergelijkbare ziekten zoals het Q-koortsvermoeidheidssyndroom en de ziekte van Lyme.
Er zijn wel bemoedigende signalen dat bestaande medicijnen voor andere aandoeningen sommige symptomen kunnen verlichten. Maar voor verder onderzoek daarnaar is financiering nodig, en het kabinet wil dat vooralsnog niet verstrekken.
Wat veroorzaakt de spierveranderingen?
De onderzoekers weten nog niet precies waar de spierveranderingen vandaan komen. Het is onduidelijk of ze het gevolg zijn van de ziekte zelf, of dat sommige mensen er al een aanleg voor hadden.
Wüst ziet wel aanwijzingen dat de veranderingen tijdens de ziekte ontstaan. Vervolgonderzoek moet uitwijzen wat er precies aan de hand is.
Welke vragen liggen er nog open voor 2026?
“Is het bijvoorbeeld een auto-immuunziekte? Of zijn er ontstekingen in de hersenen die ons kunnen verklaren waarom de klachten ontstaan?” Dat zijn de vragen die Wüst en zijn team nu willen beantwoorden.
De resultaten van dit onderzoek geven een duidelijkere richting aan toekomstig onderzoek. De hoop is dat een beter begrip van de spierveranderingen uiteindelijk leidt tot effectieve behandelingen voor de honderdduizenden patiënten die er dagelijks mee kampen.
