Een rechter die bewust duizenden zinloze informatieverzoeken indiende bij Nederlandse gemeenten, staat nu zelf terecht. De president van de rechtbank Noord-Holland heeft een ontslagverzoek ingediend bij de procureur-generaal, nadat onderzoek van Follow The Money (FTM) de identiteit van de indiener onthulde. Het schandaal werpt een donkere schaduw over de rechtspraak én het debat rondom de Wet open overheid.
Wat deed de rechter precies?
De rechter in kwestie diende in 2025 maar liefst circa 4000 informatieverzoeken in bij alle 342 Nederlandse gemeenten. Dit deed hij via de Wet open overheid (Woo), een wet die iedere burger het recht geeft om overheidsdocumenten op te vragen. De verzoeken waren bewust vaag en breed geformuleerd, zonder specifiek onderwerp of afgebakende periode.
Zo vroeg hij gemeenten om stukken van burgemeesters, wethouders, ambtenaren en gemeenteraden over meerdere jaren. Na gemiddeld anderhalve maand trok hij de verzoeken consequent weer in. Hierdoor bleef een daadwerkelijke inhoudelijke afhandeling achterwege, maar waren de gemeenten al volop bezig geweest met de voorbereiding ervan.
Volgens de rechter zelf had hij een bewuste strategie: hij wilde gemeenten wakker schudden voor het misbruikpotentieel van de Woo en hen aanzetten tot lobbywerk voor aanpassing van de wet. Critici noemen deze redenering echter een doorzichtige rechtvaardiging voor ronduit disproportioneel gedrag.
Hoe kwam het misbruik aan het licht?
Binnen gemeenten was de zaak al langer bekend als de grootste misbruikkwestie rond de Woo. Toch bleef de identiteit van de indiener lange tijd onbekend. Dat veranderde dankzij een uitgebreid onderzoek van de journalistieke website Follow The Money (FTM), die de puzzelstukjes aan elkaar wist te leggen.
De onthulling dat een rechter — iemand die geacht wordt de wet te handhaven en te bewaken — achter de verzoeken zat, sloeg in als een bom. Zowel in juridische kringen als in de politiek reageerde men geschokt op de bevindingen. De rechtbank Noord-Holland liet weten dat de rechter “beter had moeten weten” gezien zijn positie.
De juridische procedure: hoe wordt een rechter ontslagen?
Het ontslaan van een rechter is in Nederland een uitzonderlijk zware procedure, en dat is niet voor niets zo. De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht is een fundamenteel rechtsstatelijk principe. Alleen de Hoge Raad heeft de bevoegdheid om een rechter te ontslaan.
De procedure verloopt als volgt:
- De rechtbank kan de Hoge Raad niet rechtstreeks benaderen voor een ontslagverzoek.
- In plaats daarvan dient de rechtbank een verzoek in bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad.
- De procureur-generaal beoordeelt vervolgens of er gronden zijn om de zaak aan de Hoge Raad voor te leggen.
- De Hoge Raad neemt uiteindelijk de beslissing over ontslag.
- Naast het ontslagverzoek heeft de president van de rechtbank Noord-Holland ook om schorsing van de rechter gevraagd, in afwachting van de uitkomst.
Dit zorgvuldige, meerstapsproces weerspiegelt hoe ernstig de situatie is: een ontslagverzoek tegen een zittende rechter is in Nederland buitengewoon zeldzaam.
Vakbond en Hoge Raad-lid spreken zich uit
Marc Fierstra, lid van de Hoge Raad en tevens voorzitter van de rechtersvakbond NVvR, liet er in een reactie aan Nieuwsuur geen twijfel over bestaan: het handelen van de rechter was “volstrekt disproportioneel”. Fierstra benadrukte dat het gedrag consequenties kan hebben voor de positie van de rechter als onpartijdig en onafhankelijk rechter.
Bovendien wees Fierstra op de bredere schade: het vertrouwen van burgers in de rechtspraak als geheel kan worden aangetast door dit soort handelingen van iemand die geacht wordt de wet te dienen. De rechterlijke macht in Nederland steunt sterk op dat publieke vertrouwen, en incidenten als dit zijn voor de sector uiterst beschadigend.
De Woo onder vuur: terecht of niet?
De Wet open overheid, die de oude Wet openbaarheid van bestuur (Wob) verving, ligt al jaren onder vuur. Vanuit diverse ministeries klinkt het verwijt dat de wet te gemakkelijk kan worden misbruikt voor strategische of obstructieve doeleinden. Ook CDA-leider Henri Bontenbal heeft de wet openlijk bekritiseerd en omschreef deze als “een doorn in het oog”.
Toch plaatst het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) vraagtekens bij de stevigheid van dit argument. Directeur Lydia Bremmer wees eerder bij Nieuwsuur op een wezenlijk probleem: er is schlicht geen betrouwbare data over de omvang van het vermeende misbruik. Daardoor is het moeilijk te beoordelen hoe groot het probleem werkelijk is.
Bremmer waarschuwde dat dit gebrek aan kennis nu politiek wordt ingezet: “Dit wordt heel makkelijk gebruikt om de Wet open overheid in zijn geheel ter discussie te stellen.” Het geval van de rechter dreigt zo brandstof te worden voor een debat dat wellicht op onjuiste premissen is gebaseerd.
Gemeenten zwaar belast door zinloos papierwerk
De directe schade voor gemeenten was aanzienlijk. Ambtenaren en juridische medewerkers door het hele land werden wekenlang ingezet om de verzoeken te registreren, te beoordelen en voor te bereiden op afhandeling. Dit terwijl de verzoeken uiteindelijk steeds werden ingetrokken — het werk bleek dus volledig voor niets.
De rechtbank Noord-Holland stelde dat de rechter “veel gemeenten onnodig heeft belast”. Aanvankelijk kondigde de rechtbank een gesprek aan met de betreffende rechter, maar inmiddels is duidelijk dat die stap onvoldoende werd geacht. Het ontslagverzoek is nu de volgende, veel ingrijpendere stap.
Wat staat er nu op het spel?
In 2026 staat de rechtsstaat voor een ongemakkelijke spiegel. Een rechter die zelf de wet misbruikte om de wet aan te vallen — het is een paradox die het vertrouwen in instituties op de proef stelt. De uitkomst van de procedure bij de Hoge Raad zal richtinggevend zijn, zowel voor de betrokken rechter als voor de discussie over de toekomst van de Wet open overheid in Nederland.
