In een huis in Mexico-Stad staan tientallen dozen klaar voor verzending. De inhoud: medicijnen en medische hulpmiddelen, waaronder dialysezakken voor nierpatiënten. Vrijwilligers pakken alles zorgvuldig uit, controleren de houdbaarheidsdatum, wegen de producten en noteren wat er in elke doos zit. De bestemming op het label is steeds hetzelfde: Cuba.
De actie is georganiseerd door Olivia Garza, die een solidariteitsgroep voor Cuba leidt. “Het is een druppel op een gloeiende plaat”, zegt ze. “Maar het is alles wat we momenteel kunnen doen om Cuba ook maar een beetje te helpen.”
Haar woorden vatten de situatie goed samen. Nu Mexico onder druk van de Verenigde Staten de handel met Cuba grotendeels heeft stilgelegd, zijn het burgerinitiatieven als die van Garza die de gaten proberen op te vullen.
Wat speelt er?
- Mexico heeft de handel en humanitaire hulp aan Cuba de afgelopen anderhalf jaar sterk teruggeschroefd, onder druk van de VS.
- Olieleveringen vanuit Mexico, cruciaal voor de Cubaanse elektriciteitsvoorziening, zijn zo goed als gestopt.
- Amerikaanse sancties dreigen landen die blijven handelen met Cuba met tarieven en verdere maatregelen.
- Mexicaanse burgers organiseren regelmatig grote protestmarsen in Mexico-Stad uit solidariteit met Cuba.
- Vrijwilligersorganisaties vullen een deel van het gat op met inzamelingen van medicijnen en medische hulpmiddelen.
Een historisch nauwe band onder druk
Mexico en Cuba hebben een bijzondere relatie die eeuwen teruggaat. Tijdens de Koude Oorlog was Mexico het enige Latijns-Amerikaanse land dat de diplomatieke banden met het communistische Cuba in stand hield. Ook daarna bleef Mexico een van de weinige landen die het eiland consistent steunden, op diplomatiek, cultureel en economisch vlak.
Naarmate de crisis op Cuba verdiepte, werden leveringen met noodhulp vanuit Mexico steeds belangrijker. Voorheen vertrokken bijna wekelijks schepen met hulpgoederen richting het eiland, dat op ongeveer 300 kilometer varen ligt.
Maar in de afgelopen anderhalf jaar is die stroom bijna volledig opgedroogd. Onder Amerikaanse druk is de handel tussen de twee landen grotendeels stilgevallen. En zonder Mexicaanse olie kampt Cuba met structurele stroomuitval en een verlammend tekort aan brandstof.
Garza: “Ik begrijp dat de handel is stilgelegd”
Olivia Garza legt uit waarom ze geen kwaad woord heeft voor de Mexicaanse regering, ook al betreurt ze de situatie. “Vanuit de VS is de dreiging om tarieven of sancties op te leggen aan landen die blijven handelen met Cuba enorm”, zegt ze. “De economische afhankelijkheid van Mexico van de VS is ook enorm.”
Toch blijft ze actief. Haar organisatie zamelt medicijnen in en sorteert die zorgvuldig voordat ze op transport gaan. “Soms krijgen we producten waarvan de houdbaarheidsdatum is verlopen. Daarom moeten we altijd een sorteerproces uitvoeren voordat we ze naar Cuba sturen”, legt ze uit.
De dozen gaan per schip naar het eiland. Het is een moeizame en trage route, maar op dit moment de enige die nog openstaat.
Grote protesten in Mexico-Stad
Veel Mexicanen accepteren de situatie niet zonder protest. Elke paar weken worden er grote solidariteitsdemonstraties gehouden in de hoofdstad. Op spandoeken en borden wordt de vinger gewezen naar wat demonstranten de “imperialistische acties” van de Verenigde Staten noemen. Afbeeldingen van Che Guevara en Fidel Castro worden omhooggehouden.
Opvallend is dat de betogingen losstaan van de officiële politiek. Regeringspartij Morena, ondanks haar linkse signatuur, is er nooit vertegenwoordigd. De Cubaanse ambassade in Mexico liet aan de NOS weten geen rol te spelen in de organisatie van de protesten.
Garza is bij elke demonstratie aanwezig. Ze wil niet alleen aandacht vragen voor Cuba, maar ook mensen kennis laten maken met haar organisatie zodat ze kunnen doneren of helpen.
Soevereiniteit als inzet
Voor sommige demonstranten gaat het om meer dan humanitaire hulp alleen. Pamela Valdiva, een van de aanwezigen bij een recente betoging, wil dat Mexico zo snel mogelijk weer olie en andere hulpgoederen naar Cuba stuurt. Maar haar motivatie reikt verder.
“We willen weer kunnen handelen met het eiland. Het gaat ook om onze soevereiniteit als natie, als Mexicaans volk”, zegt ze. Daarmee bedoelt ze dat Mexico zelf moet kunnen bepalen met wie het handel drijft en vriendschappelijke betrekkingen onderhoudt, zonder inmenging van buitenaf.
Die discussie over soevereiniteit raakt een gevoelige snaar in Mexico, waar de historische relatie met de VS altijd al complex is geweest.
Wat staat Cuba nu nog te wachten?
Zolang de Amerikaanse sancties tegen Cuba van kracht blijven, zit Mexico klem. De economische afhankelijkheid van de VS laat weinig ruimte voor een onafhankelijke koers richting Havana. Cuba moet het voorlopig doen met wat organisaties als die van Garza weten bijeen te brengen.
Of en wanneer de situatie verandert, hangt sterk af van de politieke verhoudingen in Washington. Tot die tijd blijven de dozen met medicijnen vanuit Mexico-Stad een kleine, maar symbolisch belangrijke levensader voor het eiland.
