De rechtbank in Den Haag heeft een 66-jarige Rwandees, Eugène N., veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Hij werd schuldig bevonden aan genocide en oorlogsmisdrijven tijdens de massamoord op de Tutsi-bevolking in Rwanda in 1994. De straf komt overeen met de eis van het Openbaar Ministerie.
N. woonde jarenlang in Ede nadat hij in 1998 naar Nederland vluchtte. Pas in 2020 startte de Nederlandse justitie een onderzoek naar hem. In 2024 werd hij aangehouden. Zijn advocaten hadden om vrijspraak gevraagd wegens gebrek aan bewijs, maar de rechter ging daar niet in mee.
De rechtbank in Den Haag is de enige Nederlandse rechtbank die internationale misdrijven behandelt. Het vonnis is zwaar: alleen een levenslange straf doet volgens de rechter recht aan het “immense leed” dat aan de slachtoffers en hun nabestaanden is toegebracht.
Wat speelt er? De belangrijkste feiten op een rij
- Eugène N. (66) is veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf voor genocide en oorlogsmisdrijven.
- Hij nam deel aan aanvallen op Tutsi-gemeenschappen in Rwanda in 1994.
- Hij hield mede duizenden Tutsi’s gevangen in een stadion, waar ze werden beschoten en bekogeld met stenen en granaten.
- N. gooide volgens de rechtbank zelf een handgranaat in de mensenmassa.
- In massagraven in de buurt werden later meer dan 4000 lichamen gevonden.
- N. vluchtte in 1998 naar Nederland en woonde in Ede tot zijn arrestatie in 2024.
Aanvallen op dorpen en een bloedige dag in het stadion
De rechter oordeelde dat N. deelnam aan aanvallen op twee gemeenschappen waar voornamelijk Tutsi’s woonden. Huizen werden in brand gestoken en bezittingen geplunderd. Daarbij werden leuzen geroepen als “we gaan hen allemaal uitroeien”. N. keek volgens de rechtbank vanaf de weg toe.
Kort daarna zochten tussen de 5000 en 7000 Tutsi’s een veilig heenkomen in een stadion. Ze dachten daar beschermd te zijn. N. droeg er mede aan bij dat zij het stadion niet konden ontvluchten.
Die dag openden aanvallers het vuur op de mensen in het stadion. Er werden ook stenen gegooid en handgranaten in de menigte. De rechtbank acht bewezen dat N. zelf een van die granaten gooide. In de omgeving werden later meer dan 4000 lichamen opgegraven uit massagraven.
Een man van aanzien met een grote verantwoordelijkheid
N. was in 1994 een lokale bestuurder van een gemeenschap van ongeveer 1000 mensen. De rechtbank benadrukt dat hij destijds een man van aanzien was. Hij wist welke invloed hij had, en die invloed gebruikte hij verkeerd.
“In plaats van zich afzijdig te houden, heeft hij meerdere, zeer ernstige feiten gepleegd”, aldus de rechtbank. De rechter stelt dat N. daarmee een groot gebrek aan respect toonde voor de menselijke waardigheid en het menselijk leven.
Hoewel de rechter niet kon bewijzen dat N. anderen aanzette tot het plegen van genocide, werd hij wel veroordeeld voor zijn directe bijdrage aan de massamoorden.
Genocide was geen spontane uitbarsting, maar georganiseerde moord
De rechtbank is duidelijk over de aard van de genocide in Rwanda. Het was geen spontane uitbarsting van etnisch geweld, maar een door de overheid georganiseerde massamoord met als doel een hele bevolkingsgroep uit te roeien.
In de gemeente waar N. woonde, werd openlijk opgeroepen tot het vernietigen van Tutsi’s. De burgemeester van de stad sprak inwoners toe met de woorden: “dat het onkruid op een hoop geveegd moest worden, voordat het in brand gestoken kan worden.”
De aanvalstochten, waaraan ook N. deelnam, volgden in de dagen na die toespraak. Tussen 6 april 1994 en medio juli 1994 kwamen in Rwanda honderdduizenden mensen om het leven, voornamelijk uit de Tutsi-gemeenschap.
Van Rwanda naar Ede: een vlucht die decennia duurde
Na de genocide vluchtte N. in 1998 naar Nederland, waar hij zich vestigde in Ede. Hij leefde er jarenlang onopgemerkt. Pas in 2020 begon de Nederlandse justitie een onderzoek naar zijn verleden.
In 2024 werd hij gearresteerd. Zijn advocaten vroegen tijdens de rechtszaak om vrijspraak, omdat zij vonden dat het bewijs ontbrak voor een veroordeling. De rechtbank verwierp dat standpunt volledig.
Wat gebeurt er nu?
N. is veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, overeenkomstig de eis van het Openbaar Ministerie. Het is nog niet bekend of hij in hoger beroep gaat tegen het vonnis.
De zaak is een van de zeldzame gevallen waarbij iemand in Nederland wordt berecht voor misdrijven die tientallen jaren geleden in het buitenland zijn gepleegd. Het vonnis onderstreept dat Nederland ook decennia na dato daders van internationale misdrijven vervolgt.
