Meerdere Nederlandse jeugdbeschermingsorganisaties hebben jongeren geplaatst in een gezinshuis in Spanje, ook nadat er duidelijke signalen waren over een repressieve cultuur binnen dat tehuis. Dat blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur. Sommige organisaties bleven jongeren sturen naar Huize Soria in de regio Valencia, zelfs nadat collega-instellingen hun pupillen al hadden teruggehaald.
Het gaat om een Nederlands gezinshuis dat minderjarigen met gedragsproblemen behandelt. Een deel van de jongeren zit er gedwongen via de jeugdbescherming, anderen zijn er vrijwillig geplaatst door de gemeente. Op dit moment verblijven er nog zeven Nederlandse minderjarigen in het tehuis.
De Nederlandse Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) was al jaren op de hoogte van de zorgen, maar nam geen contact op met de Spaanse autoriteiten. Het laatste overleg met de Spaanse inspectie over Huize Soria dateerde uit 2016.
Wat speelt er precies?
- Al in 2021 stapten vijf jongeren naar de kinderombudsman in de regio Amsterdam met klachten over Huize Soria.
- Onafhankelijke onderzoekers concludeerden dat er sprake was van “een repressieve cultuur” met vrijheidsbeperkende maatregelen die kinderrechten schenden.
- De signalen werden gedeeld met alle jeugdbeschermingsorganisaties, maar sommige bleven jongeren plaatsen.
- Sinds 2022 geldt een Europese regel dat EU-landen vooraf toestemming moeten vragen bij plaatsing van jongeren in een ander EU-land. Meerdere organisaties hielden zich hier niet aan.
- SAVE Jeugdbescherming werd in 2024 door de rechter op de vingers getikt voor illegale plaatsingen, maar plaatste daarna nog meer jongeren zonder toestemming.
Werken als dagbesteding, straffen en een beveiligingshond
Jongeren en betrokkenen schetsen tegenover Nieuwsuur een zorgelijk beeld van het leven in Huize Soria. Ze vertellen over het onmogelijk vertrouwelijk kunnen communiceren met familie of hun voogd. Ook is er sprake van een beveiligingshond op het terrein.
“Je werkt dagelijks van 08:00 tot 14:00 uur: onkruid weghalen, borstelen van paarden, geulen graven, bomen planten”, zegt een van de jongeren. Die werkzaamheden worden aangeboden als ‘dagbesteding’.
Volgens de onderzoekers kregen jongeren te maken met strafmaatregelen zoals minder eten of verplicht op een paal zitten. Ook was er sprake van fysiek ingrijpen en overmeesteren. De maatregelen werden niet individueel afgestemd op jongeren en het effect ervan is “twijfelachtig”, omdat jongeren na terugkomst snel terugvallen in oud gedrag.
Onderzoek bevestigt repressie, maar organisaties sturen door
Na de klachten uit 2021 volgde een onderzoek door onafhankelijke deskundigen. Zij concludeerden dat de cultuur binnen Huize Soria weliswaar “zorgzaam” is, maar dat er te veel sprake is van “drang, dwang en repressie”. Maatregelen zijn bovendien slecht onderbouwd.
Meerdere jeugdbeschermingsinstanties trokken hierop hun jongeren terug. Toch koos SAVE Jeugdbescherming, actief in de regio’s Flevoland en Utrecht, ervoor om door te gaan met plaatsingen. “Uit de contacten met cliënten hebben we geen signalen gekregen dat het er onveilig zou zijn”, zegt bestuurder Anja Jonker.
Pas begin 2026, nadat jongeren die door SAVE waren begeleid zelf kwamen met klachten, besloot de organisatie te stoppen met nieuwe plaatsingen. “Met de kennis van nu zou je op dit moment misschien wel een andere keuze maken”, aldus Jonker.
Nederlandse inspectie informeerde Spanje niet
De IGJ was al jaren op de hoogte van de signalen rondom Huize Soria. Die informatie was afkomstig van jeugdbeschermers, zorginstellingen en de Kinderombudsman Amsterdam. Toch nam de inspectie geen contact op met haar Spaanse tegenhanger.
Een woordvoerder van de IGJ erkent dat het mogelijk is om meldingen door te sturen: “In het geval dat wij meldingen krijgen, dan kunnen we dat doorgeven aan de betrokken autoriteit.” Maar het laatste contact met de Spaanse inspectie over deze locatie was in 2016, dus ruim voor de klachtenstroom op gang kwam.
Wat de IGJ concreet heeft gedaan met de bevindingen van de Amsterdamse kinderombudsman, wil de toezichthouder niet zeggen. De inspectie stelt dat organisaties en jongeren zelf melding kunnen doen bij de Spaanse autoriteiten.
Illegale plaatsingen, rechterlijk vonnis genegeerd
Sinds 2022 geldt een Europese verplichting: wie een minderjarige in een ander EU-land wil plaatsen, moet daar eerst toestemming voor vragen. Meerdere jeugdbeschermingsorganisaties hielden zich hier niet aan, zo blijkt uit het Nieuwsuur-onderzoek.
In 2024 veroordeelde de rechter SAVE Jeugdbescherming voor het illegaal plaatsen van jongeren in Spanje. Desondanks plaatste de organisatie daarna nog meerdere jongeren zonder de vereiste toestemming. Dit kan grote gevolgen hebben: SAVE riskeert het verlies van haar certificering en medewerkers kunnen tuchtrechtelijk worden vervolgd.
Het Keurmerkinstituut, dat toezicht houdt op de kwaliteit van SAVE, laat weten niet op de hoogte te zijn van het onrechtmatig handelen. De organisatie zal om opheldering worden gevraagd.
Huize Soria: “Wij hebben naar eer en geweten gehandeld”
Huize Soria zelf herkent zich niet in het beeld dat uit het onderzoek naar voren komt. Het gezinshuis stelt de eigen werkwijze kritisch te hebben bekeken en volledig transparant te zijn geweest.
“Wij komen nog altijd tot de conclusie dat wij op ieder moment naar eer en geweten hebben gehandeld, met het welzijn van de ouders en jongeren die in Huize Soria verbleven als hoogste prioriteit”, aldus het tehuis in een reactie aan Nieuwsuur.
Wat gebeurt er nu met de zeven jongeren die er nog zitten?
Op dit moment verblijven nog zeven Nederlandse minderjarigen in Huize Soria. Het is onduidelijk of er stappen worden gezet om hen terug te halen of de situatie te monitoren.
De zaak roept bredere vragen op over het toezicht op Nederlandse jeugdzorginstellingen in het buitenland. De IGJ heeft formeel geen bevoegdheid om in te grijpen buiten Nederland, maar critici stellen dat de inspectie meer had kunnen doen door actief contact te zoeken met Spaanse autoriteiten.
Het is nu aan toezichthouders, rechtbanken en betrokken organisaties om te bepalen welke vervolgstappen worden gezet, en hoe de jongeren die er nu nog zitten worden beschermd.
