In de nacht van 14 op 15 juli 2021 verloor Hubertus Kunz alles. Het water in het Duitse dorpje Mayschloß steeg zo snel dat hij met zijn gezin het dak op moest klimmen. De vloeren stortten in, alles spoelde weg. “We hebben alles compleet nieuw moeten opbouwen”, zegt hij. Morgen is het vijf jaar geleden dat een van de zwaarste natuurrampen in de moderne Duitse geschiedenis plaatsvond.
Bij de overstromingen in de Ahr-regio kwamen 188 mensen om het leven in Duitsland. In België vielen nog eens 41 doden. Het was de grootste natuurramp in Duitsland in zestig jaar. Toch lijkt de urgentie om grote beschermingsmaatregelen te nemen inmiddels te zijn weggezakt.
- 188 doden in Duitsland, 41 in België tijdens de overstromingen van juli 2021
- De Ahr voerde tijdens de ramp 400 keer zoveel water als normaal
- Van de 9.000 beschadigde huizen mochten slechts 36 niet worden herbouwd
- Plannen voor opvangbekkens langs de Ahr bestaan al since 1910, maar zijn nooit uitgevoerd
- Het waarschuwingssysteem is verbeterd, maar de materiële schade bij een nieuwe vloed blijft naar verwachting gelijk
- In Mayschloß wonen nu nog 800 van de oorspronkelijk 1.000 inwoners
Een onschuldig riviertje dat alles verwoestte
De Ahr is normaal gesproken een bescheiden rivier in de Eifelregio. Maar bij extreme regenval kan het waterpeil dramatisch stijgen. “In 2021 stroomde hier 400 keer zoveel water doorheen als normaal”, legt geograaf Thomas Roggenkamp van de Universiteit van Bonn uit.
De smalle dalen langs de Ahr maakten de situatie extra gevaarlijk. Huizen staan er dicht op de rivier gebouwd, en tientallen kleine beekjes monden uit in de Ahr. Samen met dagenlange zware regenval werd dat een dodelijke combinatie.
Andy Neumann uit het nabijgelegen Ahrweiler herinnert zich de verwoesting nog precies. “Je kunt je niet voorstellen hoe snel het water steeg.” Hij kon alleen wat fotoboeken naar boven brengen voordat hij niet meer naar beneden kon. Bruggen, begraafplaatsen en complete huizen werden weggespoeld.
Op dezelfde plek herbouwd, zonder extra bescherming
Na de ramp werden de meeste woningen teruggebouwd op exact dezelfde locaties. Van de 9.000 beschadigde huizen mochten er slechts 36 niet worden herbouwd. Roggenkamp noemt dat “onverstandig”. “Je moet de rivier juist de ruimte geven.”
Hubertus Kunz herbouwde zijn woning in Mayschloß op de millimeter precies zoals die was, zonder extra hoogwatermaatregelen. Niet uit onwil, maar omdat het wettelijk niet anders kan. “Ik mag hier geen stuwmuur voor mijn huis bouwen. De begane grond moet kunnen overstromen, zodat de Ahr die ruimte heeft.”
Nieuwbouw wél hoger, maar oude panden blijven kwetsbaar
Waar mogelijk worden nieuwe woningen verhoogd gebouwd. Veel nieuwbouwhuizen hebben een garage op de begane grond, met de woonruimte pas op de eerste verdieping. Bij oude vakwerkwoningen is dat niet haalbaar.
Verspreid door de regio zijn verlaten panden te zien met dichtgetimmerde ramen, opgegeven door bewoners die niet meer terug wilden of konden komen.
Betere bruggen en een verbeterd waarschuwingssysteem
Meer dan 200 bruggen in het Ahrdal raakten beschadigd of werden volledig verwoest. Een deel is inmiddels herbouwd, met een verbeterd ontwerp. In 2021 bleven weggespoelde auto’s, caravans en boomstammen steken bij de brugpilaren. Dat veroorzaakte vloedgolven die de schade enorm vergrootten.
“De nieuwe bruggen zijn zo ontworpen dat dat niet meer kan gebeuren”, aldus Roggenkamp. Ook het waarschuwingssysteem is aangepakt: er is nu een app en er zijn betere waterpeilmeters geplaatst. Experts verwachten dat een vergelijkbare overstroming nu minder dodelijke slachtoffers zou maken. De materiële schade zou echter vermoedelijk even groot zijn.
Plan uit 1910 nog steeds niet uitgevoerd
Voor echte bescherming zijn grotere ingrepen nodig, zegt Roggenkamp. Langs de beekjes die uitkomen op de Ahr zouden opvangbekkens aangelegd moeten worden om bij hevige regen water vast te houden. Dat plan bestaat al sinds soortgelijk hoogwater in 1910, maar is nooit gerealiseerd.
Het geld dat er ooit voor was, ging naar de bouw van autocircuit de Nürburgring. Dat leverde sneller een economische impuls op voor de regio. “Terwijl de investering in hoogwaterbescherming zich misschien pas over honderd jaar uitbetaalt”, zegt Roggenkamp.
Ook nu in 2026 komt de financiering niet rond. “Kort na de ramp was de bereidheid om te investeren heel groot, maar die urgentie neemt af naarmate het langer geleden is”, constateert de geograaf. Zijn boodschap is helder: “De vraag is niet óf zulk hoogwater weer kan gebeuren, maar wanneer.”
Wie bleef, hecht zich aan het dorp
Veel inwoners vroegen zich na de ramp af of ze konden blijven. In Mayschloß wonen inmiddels nog 800 van de oorspronkelijk 1.000 inwoners. Voor Hubertus Kunz was vertrekken geen optie. “Ik ben te gehecht aan het dorp.” Bovendien is een huis in een hoogrisicogebied moeilijk te verkopen.
Andy Neumann in Ahrweiler denkt er net zo over. “Het is hier prachtig. Als ik oud ben, wil ik het risico niet meer lopen en dan verhuis ik. Tot die tijd accepteer ik dat risico.” Hij zag in zijn omgeving vooral oudere bewoners vertrekken. “Dat zorgt voor verjonging van het dorp, en dat is ook niet verkeerd.”
Neumann ziet de gemeenschap hechter geworden dan ooit. Elke heropening van een winkel wordt gevierd, de horeca bloeit. “Het is beter dan voorheen”, zegt hij. “Iedereen die is gebleven, verbindt zich met deze plek.”
Wat als het opnieuw gebeurt?
Vijf jaar na de ramp is de vraag niet of het Ahrdal opnieuw te maken krijgt met catastrofaal hoogwater, maar wanneer. De bewoners leven met dat besef, maar grootschalige preventieve maatregelen blijven uit.
Zolang de financiering niet rondkomt en de politieke urgentie wegzakt, blijven duizenden mensen in kwetsbare gebieden wonen zonder structurele bescherming. Roggenkamp hoopt dat de herdenking van vijf jaar geleden beleidsmakers weer wakker schudt, voordat een nieuwe vloed dat doet.
