Ankara is het middelpunt van de wereld tijdens de NAVO-top van 2026. De Turkse hoofdstad is omgetoverd tot een vesting. Meer dan 50.000 politieagenten bewaken de stad, belangrijke wegen zijn afgesloten en overal gelden strenge toegangscontroles.
Maar niet iedereen is welkom. In de aanloop naar de top zijn meer dan 300 mensen gearresteerd. Onder hen zijn journalisten, advocaten en academici. Een groot deel van hen werd opgepakt tijdens een protest van een communistische partij tegen de NAVO-top.
Mensenrechtenorganisaties slaan alarm. Zij vrezen dat de veiligheidsmaatregelen ook worden gebruikt om critici het zwijgen op te leggen. Turkije staat daarmee opnieuw onder internationale druk.
Massale arrestaties op vooravond van de top
De Turkse autoriteiten zeggen dat de arrestanten banden hebben met terreurorganisaties. Dat is de officiële verklaring voor de golf van aanhoudingen. Turkije heeft in het verleden inderdaad te maken gehad met zware terreuraanslagen.
Toch vinden critici de schaal van de arrestaties zorgwekkend. Journalisten, advocaten en academici worden normaal gesproken niet gezien als veiligheidsrisico. Mensenrechtenorganisaties spreken van een patroon waarbij oppositie wordt onderdrukt onder het mom van veiligheid.
Meerdere Turkse oppositiejournalisten kregen ook te horen dat zij geen accreditatie krijgen voor de NAVO-top. Zij mogen de persconferenties en bijeenkomsten dus niet bijwonen.
Wat zegt NAVO-chef Rutte hierover?
NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte reageerde op de situatie in Ankara. Hij benadrukte het belang van democratische vrijheden. “Natuurlijk houdt een democratie in dat mensen demonstraties mogen organiseren als zij dat willen,” zei Rutte.
“Democratie gaat om veel meer dan alleen vrije verkiezingen. Dat geldt ook voor de vrijheid van de media.” Rutte sprak zich daarmee voorzichtig maar duidelijk uit over de Turkse aanpak.
Het is opvallend dat de NAVO-chef dit zegt terwijl de top juist in Turkije plaatsvindt. Het laat zien hoe gespannen de verhouding soms is tussen de bondgenoten onderling.
Turkije als defensiemacht: indrukwekkende cijfers
Defensie-uitgaven staan centraal op de agenda van de top. Voor Turkije is dat geen ongemakkelijk onderwerp. Het land heeft de afgelopen jaren juist fors geïnvesteerd in zijn eigen defensiesector.
Die sector telt inmiddels meer dan 3.500 bedrijven. Turkije exporteert drones, wapens en munitie naar meer dan 170 landen. De exportwaarde bedroeg vorig jaar ruim acht miljard euro, en in 2026 is dat bedrag volgens de Turkse autoriteiten al overtroffen.
Een belangrijke reden voor deze groei is de afnemende afhankelijkheid van het buitenland. Doordat veel landen weigerden wapens te leveren vanwege Turkse militaire operaties in Syrië, koos Ankara ervoor zelf meer te produceren. Inmiddels is Turkije nog maar voor zo’n 20 procent afhankelijk van buitenlandse defensieleveranciers.
Waarom Turkije zo belangrijk is voor de NAVO
Oud-NAVO-ambassadeur Tacan Ildem, ook voormalig Turks ambassadeur in Nederland, legt uit waarom samenwerking met Turkije onmisbaar is. “Steeds meer EU-landen kiezen ervoor om op bilateraal niveau samen te werken met Turkije,” zegt hij. “Polen, Roemenië, Spanje, Italië en zelfs Frankrijk doen dat inmiddels al.”
Ildem verwacht dat die samenwerking de komende jaren verder groeit. “Het is niet voldoende alleen meer geld aan defensie uit te geven. Je moet ook weten waar je de benodigde capaciteit en middelen vandaan haalt. Turkije is daarin een belangrijke partner.”
Turkije beschikt bovendien over het op een na grootste leger binnen de NAVO. Dankzij zijn strategische ligging tussen Europa, het Midden-Oosten en de Zwarte Zee vervult het land een sleutelrol binnen het bondgenootschap.
De redenen waarom Turkije onmisbaar is
- Turkije heeft het op een na grootste leger van alle NAVO-landen
- Het land exporteert wapens en drones naar meer dan 170 landen
- De Turkse defensiesector telt meer dan 3.500 bedrijven
- Turkije is nog maar voor 20 procent afhankelijk van buitenlandse defensieleveranciers
- Het land vervult een strategische rol tussen Europa, Rusland en het Midden-Oosten
- Turkije fungeert als communicatielijn met Rusland tijdens het conflict in Oekraïne
Turkije als bemiddelaar tussen Oekraïne en Rusland
Een van de sterkste argumenten voor Turkije als bondgenoot is zijn bemiddelende rol. In 2022 sloot Turkije samen met de Verenigde Naties een graandeal tussen Oekraïne en Rusland. Daardoor konden tientallen miljoenen tonnen graan veilig de wereldmarkten bereiken.
Rusland schond dat akkoord in 2023, maar de deal had nooit bestaan zonder Turkse inzet. Ildem wijst daarop als hij critici antwoordt. “Sommigen vroegen zich zelfs af of Turkije nog wel thuishoorde binnen de NAVO. Wat is er vervolgens gebeurd?”
“Sinds 2022 zien we juist dat bondgenoten zeggen: gelukkig is er iemand die met Rusland kan praten,” zegt Ildem. “Turkije heeft een belangrijke communicatielijn opengehouden.”
Spanningen tussen veiligheid en democratische waarden
Ildem erkent dat bondgenoten zich zorgen maken over de politieke koers van Ankara. Maar hij plaatst die zorgen in een bredere context. “Ook de Verenigde Staten en Europese bondgenoten worden geconfronteerd met uitdagingen op het gebied van democratische normen,” zegt hij.
“Uiteraard moet ieder land zijn eigen verantwoordelijkheid nemen. Maar het is niet juist om die punten steeds als argument te gebruiken.” Hij pleit voor een zakelijke benadering, waarbij strategische belangen en kritiek los van elkaar worden gehouden.
De vraag blijft hoe de NAVO-landen die balans vinden. De top in Ankara biedt daarvoor zowel een podium als een toetssteen.
Wat staat er op het spel voor Turkije?
Met de NAVO-top thuis wil Ankara zijn positie binnen het bondgenootschap verder versterken. Tegelijk biedt de top kansen om nieuwe exportcontracten voor de Turkse defensie-industrie binnen te halen. De top is daarmee zowel politiek als economisch van groot belang voor Turkije.
De arrestaties en persbeperkingen werpen echter een schaduw over het evenement. De komende dagen zal blijken of Turkije zijn rol als gastheer en bondgenoot geloofwaardig kan waarmaken.
