Bedrijven die worden verdacht van pfas-vervuiling kunnen onderzoek op hun terrein voortaan niet meer weigeren. Staatssecretaris Bertram van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft besloten dat medewerking verplicht wordt. De maatregel heeft grote gevolgen, ook voor bedrijven die zelf niet de veroorzaker zijn.
Tot nu toe konden tientallen bedrijven bodemonderzoek door provincies blokkeren. De NOS en regionale omroepen berichtten vorig jaar over dit probleem en noemden het een “gat in de wet”. Het ministerie ontkende dat lange tijd, maar komt nu dus toch in actie.
Provincies en gemeenten zijn sinds 2020 bezig met het inventariseren van risicovolle pfas-locaties, in opdracht van het ministerie. In 2030 moet een prioriteitenlijst klaar zijn, zodat duidelijk is welke vervuilde locaties als eerste worden aangepakt.
Wat speelt er?
- Staatssecretaris Bertram maakt medewerking aan pfas-bodemonderzoek verplicht voor bedrijven.
- Tientallen bedrijven weigerden eerder mee te werken aan onderzoek door provincies.
- De nieuwe regelgeving is pas uiterlijk eind 2028 definitief geregeld.
- Provincies, gemeenten en experts reageren overwegend positief, maar plaatsen kanttekeningen bij het tempo.
- Bedrijfseigenaren die niet zelf vervuiler zijn, kunnen alsnog met hoge kosten worden geconfronteerd.
Experts blij, maar kritisch op tempo
Het interprovinciaal overleg, waarbij provincies zijn aangesloten, reageert positief op de maatregel. Provincies noemden het ontbreken van de bevoegdheid al langer een belemmering bij hun inventarisatiewerk.
Pfas-expert Chiel Jonker van de Universiteit Utrecht steunt het besluit, maar heeft kritiek op de planning. De nieuwe regelgeving wordt pas uiterlijk eind 2028 van kracht. “Dat wordt krap als de inventarisatie in 2030 klaar moet zijn”, zegt Jonker.

Ondernemer ontdekt bij toeval ernstige vervuiling
Interieurbouwer Guus van Driel uit Nijmegen ervoer twee jaar geleden zelf hoe ingrijpend pfas-vervuiling kan zijn. Hij wilde een groenstrook achter zijn bedrijfspand weghalen voor een beter uitzicht op het weiland. Daarbij stuitte hij op labels van brandblussers.
“Drie keer schoffelen en je had zo vijf etiketten te pakken”, vertelt Van Driel. Uiteindelijk bleken het er honderden te zijn, gesorteerd op datum van 1985 tot 2007. Toen hij las over de relatie tussen pfas en blusschuim, liet hij direct bodemonderzoek uitvoeren.
De uitslag bevestigde zijn zorgen. “Vanaf toen was duidelijk: dit is foute boel.” Aangrenzend gemeentelijk land bleek nog zwaarder vervuild dan zijn eigen terrein.
Kosten lopen snel op
Van Driel heeft inmiddels al zo’n 20.000 euro aan kosten gemaakt. De sanering van zijn eigen terrein wordt geraamd op 200.000 euro. Op de aangrenzende gemeentegrond loopt dat bedrag in de miljoenen, liet de gemeente hem weten.
Twee jaar na de ontdekking is er nog veel onzekerheid. “Het gaat allemaal traag. Ik ben afhankelijk van de gemeente”, zegt Van Driel. Hij heeft voor zichzelf inmiddels geaccepteerd dat hij het pand mogelijk nooit meer kan verkopen.
De gemeente Nijmegen doet nog aanvullend bodemonderzoek om de verspreiding van de vervuiling in kaart te brengen. De exacte oorzaak is nog niet vastgesteld, al is eerder op het terrein een bedrijf in brandblussers actief geweest. Juridische procedures om de schade te verhalen zijn volgens de gemeente waarschijnlijk.
MKB-Nederland: overheid moet ondernemers beter ondersteunen
Van Driel staat niet alleen. MKB-Nederland zegt regelmatig vragen te ontvangen over pfas-vervuilde grond en heeft inmiddels informatie online gezet voor ondernemers.
“Bedrijven kunnen te maken krijgen met onderzoekskosten, duurder worden van graafwerk en vertraging van bouwplannen”, zegt een woordvoerder van de branchevereniging. “Ook kunnen vragen ontstaan bij verkoop, financiering of verzekering van het terrein.”
Als sanering nodig is, kunnen de kosten zo hoog oplopen dat ondernemers ze niet meer zelf kunnen dragen. MKB-Nederland pleit er daarom voor dat de overheid bedrijven in zulke gevallen ondersteunt en dat duidelijk wordt wie voor welke kosten verantwoordelijk is.
Wie betaalt de rekening?
Volgens de overheid zijn in principe de veroorzaker en de eigenaar van de locatie verantwoordelijk voor de saneringskosten. Dat geldt ook als een eigenaar zelf niets met de vervuiling te maken heeft.
Wanneer de veroorzaker niet meer bestaat of onvoldoende financiële middelen heeft, kan de overheid de sanering overnemen. Dat gebeurt alleen als er een algemeen belang is voor de bescherming van mens of milieu.
Wat staat bedrijven te wachten na 2026?
Nu staatssecretaris Bertram de verplichting tot medewerking heeft aangekondigd, moeten bedrijven rekening houden met verplicht bodemonderzoek op hun terrein. De wet die dit afdwingt, is naar verwachting uiterlijk eind 2028 van kracht.
Pfas-expert Jonker en de provincies hopen dat de uitvoering sneller gaat dan gepland, zodat de inventarisatie in 2030 daadwerkelijk volledig en bruikbaar is. Voor ondernemers zoals Van Driel blijft de boodschap vooralsnog duidelijk: wie vervuiling vermoedt, doet er goed aan dit direct te laten onderzoeken. “Je moet het direct uitzoeken om er zo snel mogelijk wat aan te doen.”
