VN-secretaris-generaal António Guterres heeft oliebedrijven hard aangevallen tijdens de lopende klimaattop in het Turkse Antalya. Hij hekelde de miljardwinsten die energiebedrijven opstrijken, terwijl gewone mensen, bedrijven en overheden steeds meer betalen voor brandstof.
Guterres sprak op de tweede dag van de top. Hij benadrukte dat fossiele brandstoffen niet alleen de klimaatcrisis aanjagen, maar ook enorme economische en veiligheidskosten met zich meebrengen voor de rest van de wereld.
De klimaattop vindt plaats tegen de achtergrond van de aanhoudende Iranoorlog, die de wereldwijde energiemarkten flink verstoort en brandstofprijzen in veel landen fors heeft opgedreven.
Wat speelt er op de klimaattop in Antalya?
- VN-chef Guterres valt oliebedrijven aan op hun recordwinsten tijdens de Iranoorlog
- Negen oliemaatschappijen koersen af op een gezamenlijke winst van meer dan 95 miljard euro in drie maanden tijd
- Benzineprijzen stegen met 26 procent en dieselprijzen met 38 procent in 130 landen
- CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen daalt dit jaar licht, maar steenkoolgebruik bereikte een record
- Wereldleiders als Xi, Modi en de Nederlandse premier Jetten zijn afwezig
“Meer dan een miljard per dag”
Guterres stak zijn woede niet onder stoelen of banken. “Sinds het conflict begon, heeft alleen al de Europese Unie meer dan 100 miljard euro aan extra importkosten voor fossiele brandstoffen gemaakt, zonder dat daar ook maar een molecuul extra brandstof tegenover stond”, zei hij.
Volgens de VN-topman stegen de benzineprijzen in 130 landen met zo’n 26 procent en dieselprijzen met 38 procent. “Families, bedrijven en regeringen betalen daarvoor de prijs. Ondertussen liggen negen oliemaatschappijen op koers om meer dan 95 miljard euro binnen te harken in drie maanden tijd. Dat is meer dan een miljard per dag.”
Guterres noemde geen specifieke bedrijven bij naam. In de aanloop naar de top kwamen echter al berichten naar buiten over forse winsten bij grote spelers in de sector. Shell boekte afgelopen kwartaal een miljardenwinst, en BP maakte zijn hoogste winst in achttien jaar bekend.
Kleine daling in uitstoot, maar steenkool breekt records
Opvallend genoeg toonde onderzoek gepubliceerd op de tweede dag van de top een lichte daling van de CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen. Die uitstoot komt in 2026 waarschijnlijk 1,9 procent lager uit dan eerder verwacht, volgens wetenschappers.
Toch is dat geen reden voor optimisme, benadrukken experts. De Iranoorlog leidde ook tot een recordjaar voor steenkoolgebruik, een van de vervuilendste energiebronnen. De daling en de stijging staan daarmee deels tegenover elkaar.
Gastland Turkije kiest eigen koers
Het is de vraag hoe Turkije als gastland zelf naar de boodschap van Guterres kijkt. President Erdogan prees deze week nog de verwachte groei van de binnenlandse olieproductie van zijn land. Dat staat op gespannen voet met de oproep van de VN om fossiele brandstoffen juist af te bouwen.
Guterres deed wel een nadrukkelijk beroep op alle aanwezige landen. “Laten we Antalya met duidelijke vervolgstappen verlaten”, zei hij. Hij riep op om het afbouwen van fossiele brandstoffen niet langer als taboe te behandelen.
Routekaart van Brazilië als kapstok
Het vorige gastland van de grote klimaattop, Brazilië, ontwikkelde een routekaart voor het afbouwen van fossiele brandstoffen. Dat was een reactie op de jarenlange impasse bij klimaatonderhandelingen over dit onderwerp.
Guterres sprak zijn waardering uit voor die aanpak. Maar of de Braziliaanse routekaart dit jaar écht het verschil maakt, is onzeker. De gesprekken over fossiele brandstoffen verlopen al jaren moeizaam en leiden zelden tot harde, bindende afspraken.
Afwezigheid van grote landen valt op
Een opvallend signaal is de afwezigheid van meerdere invloedrijke wereldleiders. De Chinese president Xi, de Indiase premier Modi en de Nederlandse premier Jetten zijn allemaal niet naar Antalya afgereisd.
Dat roept vragen op over de slagkracht van de top. Als grote vervuilers niet aan tafel zitten, is de kans kleiner dat er concrete stappen worden gezet. Critici zien de afwezigheid als bewijs dat het afbouwen van fossiele brandstoffen simpelweg niet bovenaan de agenda staat bij de meest invloedrijke landen.
Wat gebeurt er de komende dagen?
De klimaattop in Antalya loopt nog enkele dagen door. De komende dagen staan in het teken van onderhandelingen over concrete vervolgafspraken. De vraag is of landen verder komen dan vrijblijvende beloftes.
De druk op de onderhandelaars is groot. Guterres, die binnenkort afzwaait als VN-chef, maakte duidelijk dat hij zijn laatste klimaattop wil afsluiten met tastbare resultaten. Of dat lukt, hangt af van de bereidheid van landen om verder te gaan dan wat ze tot nu toe hebben gedaan.
