Het aantal meldingen van mensen met verward gedrag stijgt elk jaar. Moest de politie in 2015 nog ruim 66.000 keer uitrukken, inmiddels is dat bijna 170.000 keer per jaar. In 2026 loopt het aantal opnieuw op: tot en met september waren er al 149.519 incidenten geregistreerd.
De druk op de hulpverlening, de politie en de rechtspraak is groot. Strafrechters uit Overijssel luiden de noodklok en zeggen dat het systeem niet is ingericht om dit probleem op te lossen. Ook de Raad voor de rechtspraak deelt die zorgen.
Het gaat vaak om een kleine groep mensen met ernstige psychiatrische problemen, in veel gevallen gecombineerd met een verslaving. Zij komen steeds opnieuw in aanraking met justitie, zonder dat de onderliggende problemen worden aangepakt.
Wat speelt er?
- Het aantal politiemeldingen over mensen met verward gedrag is ruim verdubbeld in tien jaar tijd.
- Strafrechters zien dezelfde mensen keer op keer terugkomen op zittingen.
- De Raad voor de rechtspraak pleit voor eerder ingrijpen, buiten het strafrecht om.
- Er is een groot tekort aan plekken voor beschermd wonen.
- Psychiaters en hulpverleners zeggen dat continuïteit in wonen de sleutel is tot minder terugval.
Rechters: “Ze komen onbehandeld terug op straat”
Strafrechters Elmy Elderman en Joyce de Ruiter van de rechtbank Overijssel zijn openlijk bezorgd. Volgens hen wordt het strafrecht ingezet als een makkelijke uitweg, terwijl dat de problemen alleen maar uitstelt.
“Bestuurders denken: zet ze maar vast, dan zijn ze van de straat. Maar daarna komen ze terug op straat, onbehandeld en zonder zorg”, zegt De Ruiter. Haar collega Elderman vult aan: “Met dit soort incidenten is de hele strafketen druk: politie, justitie, reclassering en tot slot de gevangenissen. En we zien deze mensen vaak weer terug.”
Het gaat daarbij niet altijd om zware misdrijven. Veelvoorkomende vergrijpen zijn winkeldiefstal, openbare orde-overtredingen zoals naakt over straat lopen of schreeuwen, en vernieling van opvanglocaties. Klein van aard, maar groot in impact op het systeem.
Strafrecht is niet de oplossing
Zowel de rechters als de Raad voor de rechtspraak zijn duidelijk: het strafrecht is niet de juiste interventie voor deze groep mensen. Er moet eerder worden ingegrepen, en bij voorkeur buiten de rechtszaal.
“Strafrecht als interventie is niet altijd geschikt of effectief. Door in een eerder stadium met niet-strafrechtelijke interventies te komen, kan voorkomen worden dat mensen in de strafrechtketen belanden”, zegt een woordvoerder van de Raad voor de rechtspraak. “Dat draagt bij aan het voorkomen van onnodig slachtofferschap en ook onnodig daderschap. Daar is de hele samenleving bij gebaat.”
Psychiater: zorgverleners bellen “stad en land af” voor een woonplek
Ook vanuit de psychiatrie klinkt bezorgdheid. Josephine Lenssen, psychiater en geneesheer-directeur bij ggz-aanbieder Dimence Groep in Overijssel, ziet dagelijks hoe lastig het is om passende zorg te vinden voor deze kwetsbare groep.
“Onze zorgverleners zijn dagen bezig om stad en land af te bellen voor geschikte woonplekken. Je kunt je voorstellen dat je die tijd anders kunt besteden”, zegt Lenssen. Zodra mensen uit detentie komen, worden ze vaak opnieuw dakloos. Dan begint de hele negatieve spiraal van voren af aan.
Beschermd wonen biedt volgens Lenssen de structuur die nodig is om die spiraal te doorbreken. “Als ze meer continuïteit in wonen hebben, is die terugval er niet. Daar krijgen ze de bescherming die nodig is, zodat ze niet telkens van de wagen vallen.”
Het korset dat aangetrokken kan worden
In Kampen bestaat al een voorbeeld van hoe dat eruitziet in de praktijk. ’t Kastheel is een woonlocatie waar mensen hun hele leven onder begeleiding kunnen wonen. Oprichter Bas de Greef omschrijft de aanpak als een korset.
“Als het goed met iemand gaat, laten we de touwtjes wat losser. Heeft iemand een terugval, dan trekken we de touwtjes aan. Maar het korset blijft aan, daar is deze groep mensen bij gebaat”, legt De Greef uit.
Hoewel de wet de mogelijkheid biedt om beschermd wonen op te leggen bij de strafbepaling, ontbreekt het in de praktijk aan plekken. Locaties zoals ’t Kastheel zijn schaars, bevestigen ook de strafrechters.
Gesprekken met ministeries
De Greef is inmiddels in gesprek met de ministeries van Volksgezondheid en van Justitie en Veiligheid. Volgens hem groeit ook daar het besef dat meer woongroepen nodig zijn om de toenemende groep mensen met verward gedrag adequaat op te vangen.
Wat staat er op het spel?
Rechters Elderman en De Ruiter spreken van een “zeer zorgwekkende” situatie. “We zien deze groep verwarde mensen steeds meer terugkomen op de zittingen. En er komen ook nieuwe groepen bij, dat wil je eigenlijk voor zijn”, zeggen ze.
Hulporganisaties waarschuwden eerder in 2026 al dat de druk op de zorg, de opvang en de politie verder toeneemt. De signalen stapelen zich op, maar concrete oplossingen laten vooralsnog op zich wachten.
De vraag is nu of de gesprekken met de ministeries leiden tot daadwerkelijke uitbreiding van beschermd wonen, of dat de stijgende lijn in meldingen en rechtbankzittingen gewoon doorgaat.
