Netbeheerders schatten dat er de komende jaren zo’n 235 miljard euro nodig is om het overbelaste stroomnet uit te breiden. Maar een deel van dat geld is weggegooid, waarschuwen experts. Het huidige net kan veel slimmer worden gebruikt, en op enkele plekken in Nederland gebeurt dat al.
Een concreet voorbeeld staat in Arnhem. Daar bouwt netbeheerder Alliander een nieuwe wijk van zevenduizend huizen met een gezamenlijke stroomaansluiting die drie keer kleiner is dan gebruikelijk. De oplossing: de wijk ontwerpen als “één systeem”, waarbij stroompieken worden gespreid over de dag, de week en zelfs meerdere maanden.
Hoogleraar energietransitie Jan Rotmans vraagt zich hardop af waarom dit niet allang de standaard is. “Ongelofelijk eigenlijk”, zegt hij. Ondertussen staan bijna 15.500 bedrijven en organisaties op de wachtlijst om meer stroom te mogen gebruiken. Dat zijn er ruim 300 meer dan aan het begin van dit jaar.
Wat speelt er precies?
- Netbeheerders verwachten 235 miljard euro nodig te hebben voor uitbreiding van het stroomnet.
- Experts zeggen dat slimmer gebruik van het bestaande net dit bedrag flink kan drukken.
- In Arnhem wordt een ‘netbewuste’ wijk gebouwd met een veel kleinere stroomaansluiting dan normaal.
- Bijna 15.500 bedrijven staan op een wachtlijst voor een stroomaansluiting.
- Vanaf 2029 komen er tijdsafhankelijke stroomtarieven, bedoeld om de druk op het net te verlagen.
Arnhemse wijk als blauwdruk
De nieuwe wijk in Arnhem is een initiatief van netbeheerder Alliander. De huizen krijgen samen een aansluiting die een stuk lichter is dan wat normaal gesproken voor zo’n wijk nodig zou zijn. Dat is mogelijk doordat het stroomverbruik veel beter wordt gespreid dan in andere wijken.
Zo komt er een centrale plek waar bewoners hun elektrische auto kunnen opladen, in plaats van individuele laadpunten per woning. Alliander-directeur Maartje Brans benadrukt dat bewoners hier weinig van zullen merken. “In de basis zullen bewoners er niet zo veel van merken. De besturing vindt vooral achter de schermen plaats.”
Wel heeft de slimmere aanpak een prijskaartje. De woningen in de Arnhemse wijk worden een stukje duurder dan huizen met een gewone stroomaansluiting. Toch verdedigt wethouder Paul Smeulders de keuze. “Want er is gewoon geen ruimte op het net.” Het alternatief, een volledig afgeblazen bouwproject, vond hij nog onaantrekkelijker.
Minister wil netbewust bouwen verplichten
Minister Boekholt-O’Sullivan is enthousiast over het Arnhemse project. Ze wil dat ‘netbewust bouwen’ vanaf 2028 de norm wordt in Nederland. Rotmans steunt dat streven, maar tempert de verwachtingen. Tot nu toe blijft het bij bijna uitsluitend dit ene project.
Joost Folmer, die een bedrijf heeft dat woningen voorziet van kleinere stroomaansluitingen van 10 ampère, snapt niet dat deze aanpak pas nu serieus wordt genomen. De problemen met het elektriciteitsnetwerk zijn immers al jaren bekend. Volgens Alliander zelf werd de pijn pas recent echt voelbaar. “Woonwijken konden tot voor kort eigenlijk altijd gewoon aangesloten worden”, aldus Brans.
Rotmans: “235 miljard kan de helft minder zijn”
Hoogleraar Rotmans is kritisch op de enorme investeringen die netbeheerders voor ogen hebben. Hij stelt dat de 235 miljard euro die nodig is voor uitbreiding van het net met de helft omlaag kan als slimmere oplossingen worden ingezet. En hij maakt duidelijk wie dat bedrag uiteindelijk betaalt.
“Dat zijn wij met z’n allen”, zegt Rotmans. “Dat wordt er niet bij verteld, maar dat is wel de praktijk.” Hij ergert zich aan de focus op het verzwaren van het net en noemt het huidige systeem een “negentiende-eeuws systeem” dat aan vervanging toe is.
Alliander-directeur Brans deelt die kritiek niet volledig. Zij erkent de waarde van slimme innovaties, maar stelt dat die “zeker 10 procent” van het probleem kunnen oplossen. Voor de rest blijft uitbreiding van het fysieke netwerk noodzakelijk, inclusief nieuwe transformatoren en kabels.
Goedkoper stroom ’s nachts als extra oplossing
Naast netbewust bouwen hebben de netbeheerders nog een ander instrument in voorbereiding. Vanaf 2029 worden in Nederland tijdsafhankelijke stroomtarieven ingevoerd. Wie zijn elektrische auto ’s nachts oplaadt, betaalt dan minder dan wie dat ’s avonds doet.
Adviesbureau Berenschot heeft op verzoek van de overheid uitgerekend wat dat kan opleveren. Als de tarieven goed werken, ontstaat er ruimte voor de bouw van maar liefst 700.000 extra woningen. Dat maakt de tijdsafhankelijke tarieven een belangrijk onderdeel van de aanpak van de netcongestie.
Wanneer wordt de uitzondering de regel?
De Arnhemse wijk laat zien dat het anders kan, maar voorlopig blijft het een uitzondering. Rotmans en andere experts dringen er bij de politiek en netbeheerders op aan vaart te maken. De druk op het stroomnet groeit, woningbouwprojecten lopen vertraging op en de wachtlijsten voor bedrijven blijven langer worden.
Of de plannen van minister Boekholt-O’Sullivan om netbewust bouwen in 2028 verplicht te stellen haalbaar zijn, moet nog blijken. Tot die tijd kijkt de rest van Nederland naar Arnhem, als proeftuin voor een slimmer energiesysteem.
