De bibliotheek aan de Neude in Utrecht zet op warme dagen de roltrappen stil. De reden: het overbelaste stroomnet dwingt de bieb om dagelijks te kiezen tussen verkoeling en vervoer. De airco gaat voor, de roltrap niet.
Sinds 1 juli 2026 geldt in Utrecht en de wijde omgeving een aansluitstop op het elektriciteitsnet. Nieuwe aansluitingen komen op een wachtlijst. Maar ook bestaande gebruikers, zoals de bibliotheek, merken de gevolgen van de netcongestie.
Bibliotheekdirecteur Deirdre Carasso legt uit hoe het zit. “Wij hebben een contract met de netbeheerders. Daarin staat hoeveel stroom we elke dag mogen gebruiken.” Wie over die limiet gaat, krijgt te maken met strenge handhaving door de netbeheerder.
Wat moet je weten over deze situatie?
- De bibliotheek Utrecht heeft een dagelijks maximum aan stroomverbruik door netcongestie.
- Bij 27 graden gaat de roltrap naar beneden uit. Bij 30 graden ook die naar boven.
- Digitale informatieschermen gaan soms op zwart om stroom te besparen.
- Ovens in de cafés worden buiten de piekuren schoongemaakt.
- Bezoekers kunnen nog wel gebruik maken van de lift en de trap.
- De bibliotheek staat op de verkoelingskaart van de gemeente Utrecht.
Creatief omgaan met een beperkte stroombudget
Op hete dagen vraagt dat om creatieve oplossingen. Als de airconditioning harder draait, moeten andere apparaten het stellen zonder stroom. De drempelwaarden zijn duidelijk: bij 27 graden stopt de roltrap naar beneden, bij 30 graden ook die naar boven.
Informatieschermen in het gebouw gaan op zwart als het moet. En de ovens in de cafés van de bibliotheek worden bewust vroeg in de ochtend of laat in de avond schoongemaakt, zodat het stroomverbruik tijdens de piekuren zo laag mogelijk blijft.
Duizenden bezoekers op de warmste dagen
Directeur Carasso is niet tevreden met de keuzes die ze moet maken. Zeker niet als ze ziet wie er op tropische dagen de bibliotheek opzoekt. “Toen het ontzettend warm was in de stad, zo’n 37 graden, zaten hier echt duizenden mensen”, zegt ze.
“Veel ouderen die het veel te warm hadden in hun eigen huis zochten hun toevlucht in de bibliotheek.” De bieb staat officieel op de verkoelingskaart van de gemeente Utrecht. Inwoners kunnen die kaart gebruiken om koele plekken te vinden als het thuis te warm wordt.
Bibliotheek vraagt om uitzonderingspositie
Carasso pleit daarom voor een speciale status op het stroomnet, vergelijkbaar met die van scholen en ziekenhuizen. “Ik denk dat bibliotheken in Nederland dat ook verdienen. Omdat wij voor heel veel mensen een toevluchtsoord bij hitte zijn.”
De lijst met instellingen die voorrang krijgen bij de stroomverdeling, wordt vastgesteld door de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Het gaat om een landelijke lijst. Carasso heeft de kwestie daarom aangekaart bij de Vereniging Openbare Bibliotheken, in de hoop dat zij bij de ACM een uitzonderingspositie kan bewerkstelligen.
Landelijke aanpak noodzakelijk
Omdat het om een landelijke lijst gaat, heeft de gemeente Utrecht hier geen directe zeggenschap over. De bibliotheek is daardoor afhankelijk van een landelijk traject, dat tijd kost.
Voorlopig blijven roltrappen stil op hete dagen
Carasso is realistisch over de termijn. “Dat is niet van de ene op de andere dag geregeld”, zegt ze. Zolang er geen wijziging komt in de stroomtoewijzing, blijven de roltrappen in Utrecht stilstaan zodra de temperatuur oploopt.
Bezoekers zijn in de tussentijd aangewezen op de trap of de lift. Die lift doet het namelijk gewoon, ook op de warmste dagen.
