Vrouwen die een eicelpunctie ondergaan als onderdeel van een ivf-traject, maken de ingreep heel verschillend mee. Voor de ene vrouw valt de pijn mee, voor de andere is het een traumatische ervaring. Een groot probleem daarbij is dat ziekenhuizen onderling sterk verschillen in de pijnbestrijding die ze aanbieden.
Emma Zijlstra (32) weet er alles van. Haar eerste eicelpunctie omschrijft ze achteraf als een hel. “Het was echt een hel”, zegt ze. De ingreep liet diepe sporen na en ze noemt de ervaring ronduit traumatisch.
Dat vrouwen als Emma zulke uiteenlopende ervaringen hebben, heeft niet alleen te maken met hoe gevoelig iemand is voor pijn. Het hangt ook sterk af van in welk ziekenhuis de punctie wordt uitgevoerd en welke pijnstilling daar beschikbaar is.
Wat is een eicelpunctie?
Bij een ivf-behandeling worden eerst eicellen uit de eierstokken gehaald. Dat gebeurt via een eicelpunctie, ook wel follikelpunctie genoemd. Met een naald worden via de vaginawand de rijpe follikels aangeprikt en de eicellen opgezogen.
De ingreep duurt meestal maar een kwartier, maar kan flink pijnlijk zijn. De eierstokken zijn op dat moment vaak vergroot door hormooninjecties, en het aanprikken zelf veroorzaakt bij veel vrouwen hevige krampen of een scherpe pijn.
Grote verschillen tussen ziekenhuizen
Niet elk ziekenhuis biedt dezelfde vorm van pijnbestrijding aan bij deze ingreep. In sommige klinieken krijgen vrouwen alleen een lichte pijnstiller of een lokale verdoving. In andere ziekenhuizen is sedatie, een vorm van roesje of zelfs volledige narcose, een optie.
Die ongelijkheid leidt tot grote verschillen in hoe vrouwen de ingreep beleven. Wie toevallig in een ziekenhuis terechtkomt met beperkte pijnstilling, kan een zeer pijnlijke ervaring hebben, terwijl een andere vrouw dezelfde ingreep nauwelijks voelt.
Wat speelt er?
De kernpunten op een rij
- Een eicelpunctie is een veelvoorkomende ingreep bij ivf-behandelingen, waarbij eicellen uit de eierstokken worden gehaald.
- De pijnbeleving verschilt sterk per vrouw, maar ook per ziekenhuis.
- Niet alle klinieken bieden dezelfde pijnbestrijding aan: sommige bieden alleen een lichte pijnstiller, andere ook sedatie of narcose.
- Vrouwen die onvoldoende pijnstilling krijgen, kunnen de ingreep als traumatisch ervaren.
- Er is geen landelijke richtlijn die ziekenhuizen verplicht een bepaalde vorm van pijnbestrijding aan te bieden.
Emma: ‘Ik wist niet wat me overkwam’
Emma Zijlstra ging haar eerste eicelpunctie in zonder te weten hoe pijnlijk de ervaring zou zijn. Ze kreeg onvoldoende pijnstilling en was volledig bij bewustzijn tijdens de ingreep. “Ik wist niet wat me overkwam”, vertelt ze.
De impact was groot. Na afloop voelde ze zich niet alleen lichamelijk uitgeput, maar ook emotioneel aangeslagen. Ze noemt het een traumatische ervaring die haar bijblijft, ook nu ze al verder is in haar ivf-traject.
Haar verhaal staat niet op zichzelf. Meer vrouwen melden dat ze onvoldoende werden voorbereid op de pijn en dat er weinig ruimte was om hierover in gesprek te gaan met zorgverleners.
Waarom zijn er geen vaste afspraken?
In Nederland ontbreekt een eenduidige landelijke richtlijn voor pijnbestrijding bij eicelpuncties. Ziekenhuizen mogen zelf bepalen welke methode ze inzetten. Dat leidt tot de huidige situatie, waarin het voor een vrouw een kwestie van geluk is in welk ziekenhuis ze terechtkomt.
Gynaecologen en fertiliteitsartsen zijn het er niet altijd over eens welke aanpak de voorkeur verdient. Sedatie brengt ook risico’s met zich mee en vereist meer personeel en apparatuur. Toch vinden critici dat de keuze voor meer pijnstilling in ieder geval bespreekbaar moet zijn.
Wat kunnen vrouwen zelf doen?
Experts adviseren vrouwen om vooraf actief het gesprek aan te gaan met hun behandelend arts over de beschikbare pijnstillingsopties. Vraag welke vormen van pijnbestrijding het ziekenhuis aanbiedt en of er alternatieven zijn als de standaardmethode onvoldoende is.
Wie weet dat ze gevoelig is voor pijn, of wie een eerdere punctie als erg pijnlijk heeft ervaren, kan dit beter van tevoren bespreken dan achteraf. Soms is overstappen naar een andere kliniek of het aanvragen van extra pijnstilling een optie.
Roep om meer aandacht voor pijn bij ivf
De ervaringen van vrouwen als Emma zorgen in 2026 voor een groeiende roep om meer aandacht voor pijnbeleving tijdens ivf-behandelingen. Patiëntenorganisaties pleiten voor betere voorlichting en een nationaal gesprek over standaardisering van pijnbestrijding bij eicelpuncties.
Of dat leidt tot nieuwe richtlijnen, is nog onduidelijk. Wel groeit het bewustzijn dat de ingreep voor sommige vrouwen een zware wissel trekt, niet alleen lichamelijk maar ook mentaal. De vraag is hoe lang het duurt voordat de zorg daar structureel op inspeelt.
