De Noorse koning Harald V is op 89-jarige leeftijd overleden. Hij regeerde Noorwegen sinds 1991 en gold als het oudste staatshoofd van Europa. De laatste jaren kampte hij met ernstige gezondheidsproblemen, die uiteindelijk fataal bleken.
Harald stond bekend als een volkse en informele monarch. De Noren gaven hem in peilingen een dikke 9, en hij werd de afgelopen jaren liefkozend nasjonens bestefar, “grootvader der natie”, genoemd. Zijn populariteit was uniek: ter vergelijking, het waarderingscijfer van de Nederlandse koning Willem-Alexander schommelt al jaren rond de 7.
Met zijn open en toegankelijke stijl maakte hij het Noorse koningshuis toekomstbestendig. Hij begreep wat mensen nodig hadden: meer openheid en minder formaliteit.
Wat moet je weten over koning Harald V?
- Geboren: 21 februari 1937, als enige zoon van kroonprins Olav en prinses Märtha
- Koning: vanaf 17 januari 1991, na het overlijden van zijn vader Olav V
- Getrouwd: met Sonja Haraldsen, met wie hij twee kinderen heeft: prinses Märtha Louise en kroonprins Haakon
- Opvolger: zijn zoon Haakon wordt de nieuwe koning van Noorwegen
- Gezondheidsproblemen: blaaskanker in 2003, hartproblemen in 2005, een pacemaker in 2024 en een fatale bloedinfectie in zijn laatste levensdagen
Van oorlogsvluchteling tot kroonprins
Harald werd op 21 februari 1937 geboren als zoon van kroonprins Olav en prinses Märtha. Omdat de Noorse grondwet destijds bepaalde dat alleen mannelijke erfgenamen de troon konden erven, was zijn geboorte doorslaggevend voor de troonopvolging. Zijn twee oudere zussen, Ragnhild en Astrid, kwamen daarvoor niet in aanmerking.
Toen Harald drie jaar oud was, brak de Tweede Wereldoorlog uit. De koninklijke familie ontsnapte per trein uit Oslo aan de Duitse bezetter. Haralds moeder vluchtte met de kinderen naar Zweden en later naar Washington. Zijn vader, de latere koning Olav, en grootvader koning Haakon zochten hun toevlucht in Londen.
Na de oorlog keerden ze terug naar Noorwegen. Harald bezocht als eerste lid van de koninklijke familie een openbare school in Oslo. Hij rondde vervolgens een militaire opleiding af in 1959 en vervulde zijn dienstplicht. Begin jaren zestig studeerde hij sociale wetenschappen, geschiedenis en economie aan het Balliol College in Oxford.
Olympisch zeiler en sportliefhebber
Harald was zijn hele leven een fervent sportman. Als roeier was hij actief tijdens zijn studietijd in Oxford. Zijn grote passie was zeilen: hij vertegenwoordigde Noorwegen op de Olympische Spelen van 1964 in Tokio, waar hij ook vlagdrager was, en deed mee in 1968 en 1972.
In 1987 won hij met zijn zeilploeg de gouden medaille op het wereldkampioenschap. Twintig jaar later, in 2005, pakte hij goud op de Europese kampioenschappen in Zweden. Op zijn 79ste deed hij in 2016 nog mee aan de wereldkampioenschappen op Lake Ontario in Canada, waar hij tweede werd in zijn categorie. Hij sliep gewoon aan boord van zijn jacht en verdiende daarmee de bijnaam Sailor King.
Een liefdesrelatie die de monarchie redde
In 1968 trouwde Harald met de burgerdochter Sonja Haraldsen, nadat ze al negen jaar een relatie hadden. Zijn vader, koning Olav, wilde dit huwelijk aanvankelijk niet toestaan. Harald stelde hem voor een keuze: toestemming voor dit huwelijk, of helemaal geen huwelijk.
Dat zou het einde van de Noorse monarchie hebben betekend, omdat Harald de enige troonopvolger was. Olav gaf toe. Het echtpaar kreeg twee kinderen: prinses Märtha Louise, vernoemd naar Haralds moeder die in 1954 overleed, en prins Haakon.
Kinderen trouwden ook met gewone burgers
De lijn zette zich voort: ook Haralds kinderen kozen partners buiten de adel. Kroonprins Haakon trouwde met Mette-Marit Tjessem Høiby, destijds een alleenstaande moeder. Hun oudste dochter, prinses Ingrid Alexandra, is nu de troonopvolger nu Haakon koning wordt.
De familie kende ook moeilijke momenten. Mette-Marits zoon uit een eerdere relatie, Marius Borg Høiby, werd veroordeeld tot vier jaar cel voor verkrachting en huiselijk geweld.
Geprezen leiderschap in tijden van crisis
Koning Harald liet zijn kracht zien in tijden van nationale rouw en crisis. Na de verwoestende nieuwjaarsstorm in 1992 wist hij het volk te verbinden. Zijn optreden na de aanslagen in Oslo en op het eiland Utøya in 2011 werd zowel in Noorwegen als internationaal geroemd. In een zichtbaar geëmotioneerde toespraak sprak hij het Noorse volk toe en liet hij zien dat hij zijn volk echt aanvoelde.
Naast zijn rol als staatshoofd zette hij zich ook in voor het milieu. Twintig jaar lang was hij voorzitter van de Noorse afdeling van het Wereld Natuur Fonds. Samen met koningin Sonja en kroonprins Haakon moderniseerde hij het koningshuis: meerdere paleizen werden opengesteld voor publiek, en de toegang tot de media werd vergroot.
In 1990 werd ook de grondwet aangepast. Voortaan wordt het oudste kind van de koning troonopvolger, ongeacht het geslacht.
Gezondheidsproblemen in zijn laatste jaren
De laatste jaren van zijn leven werden getekend door een reeks gezondheidsproblemen. In 2003 werd hij behandeld voor blaaskanker. Twee jaar later volgde een ziekenhuisopname vanwege hartproblemen. In februari 2024 liep hij tijdens een vakantie in Maleisië een infectie op, waardoor zijn hartslag gevaarlijk daalde. Hij kreeg een pacemaker.
Vanaf april 2024 begon hij zijn taken gestaag over te dragen aan zijn zoon Haakon, maar hij bleef actief en zichtbaar als gezicht van de monarchie. Op 17 augustus werd hij opnieuw opgenomen in het ziekenhuis, ditmaal met complicaties door bloedarmoede. Een bacteriële bloedinfectie deed zijn toestand in de dagen daarna snel verslechteren.
Haakon volgt zijn vader op als koning van Noorwegen
Met het overlijden van Harald V bestijgt zijn zoon Haakon de troon. Haralds dochter Ingrid Alexandra wordt daarmee de nieuwe kroonprinses en troonopvolger. Het Noorse koningshuis, dat Harald in meer dan drie decennia moderniseerde en dichter bij het volk bracht, staat nu voor een nieuwe fase.
Harald V en koningin Sonja onderhielden een warme vriendschapsband met het Nederlandse koningshuis. Willem-Alexander en Máxima zijn goed bevriend met Haakon en Mette-Marit. De Nederlandse reacties op het overlijden worden nog verwacht.
