In de Iraanse hoofdstad Teheran is de zesdaagse staatsbegrafenis begonnen van ayatollah Ali Khamenei. Duizenden mensen verzamelden zich bij de Mosalla-moskee, waar het lichaam van de hoogste Iraanse leider opgebaard ligt. Khamenei werd eind februari 2026 gedood bij Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen, aan het begin van de oorlog.
De autoriteiten verwachten in totaal tussen de 15 en 20 miljoen mensen bij de uitvaart. Het is een van de grootste staatsbegrafenissen in de Iraanse geschiedenis. De plechtigheden duren tot en met donderdag.
Khamenei was bijna 37 jaar lang de machtigste man van Iran. Als hoogste leider stond hij boven de president en andere gekozen functionarissen en hoefde hij aan niemand verantwoording af te leggen.
Programma van zes dagen rouw
De uitvaart is zorgvuldig gepland en verspreid over meerdere steden en landen. Dit weekend ligt het lichaam van Khamenei opgebaard in een glazen vitrine in de Mosalla-moskee. Ook de kisten van familieleden die bij de aanval omkwamen staan er opgesteld, onder wie een veertien maanden oude kleindochter.
Het verdere programma ziet er als volgt uit:
- Maandag: Een rouwstoet trekt door de straten van Teheran.
- Dinsdag: De kist wordt overgebracht naar de heilige sjiitische stad Qom.
- Woensdag: Plechtigheden in Irak, een land met een grote sjiitische bevolking.
- Donderdag: Khamenei wordt begraven in zijn geboortestad Mashhad, in het noordoosten van Iran.
Rode spandoeken en rouwleuzen
Een verslaggever van persbureau AFP zag ter plekke duizenden aanwezigen met rode spandoeken en borden. Mensen scandeerden leuzen als “dood aan Amerika” en “wraak, wraak”. Dit soort leuzen is gebruikelijk bij grote bijeenkomsten in Iran.
Groepen mannen sloegen ritmisch op de borst als teken van rouw. Dit gebruik komt veel voor bij sjiitische begrafenissen.
Buiten de Mosalla staat een podium dat lijkt op het originele podium waar Khamenei vroeger zijn toespraken hield. Die originele locatie werd verwoest bij de Israëlische luchtaanval waarbij Khamenei om het leven kwam.
Opvolger niet gezien in het openbaar
Het is onduidelijk of Khamenei’s zoon en opvolger Mojtaba Khamenei bij de uitvaart aanwezig is. Hij zou ernstig gewond zijn geraakt bij dezelfde aanval. Sinds zijn aantreden als hoogste leider in maart 2026 is hij niet meer in het openbaar gezien.
Buitenlandse leiders aanwezig
Verschillende buitenlandse leiders reisden naar Iran af voor de begrafenis. De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif is aanwezig, net als de voormalige Russische president Dmitri Medvedev. Ook vertegenwoordigers van Hamas, Hezbollah en de Taliban zijn aanwezig.
Volgens Al Jazeera stuurden ook Belarus, Irak, Turkije en China afgevaardigden naar Teheran. De aanwezigheid van deze delegaties laat zien hoe breed Khamenei’s netwerk van bondgenoten was.
Strenge veiligheidsmaatregelen en hitte
De autoriteiten hebben forse veiligheidsmaatregelen getroffen. Straten en het luchtruim boven Teheran zijn afgesloten en het dagelijks leven ligt stil. Ook boven Mashhad wordt het luchtruim tijdelijk gesloten.
Om de verwachte hittegolf het hoofd te bieden, zetten de autoriteiten extra sproeisystemen in. De temperatuur in Teheran kan oplopen tot 37 graden.
Khamenei’s bewind: decennia van repressie
Khamenei regeerde Iran bijna 37 jaar met harde hand. Onder zijn bewind vielen vele duizenden doden en verdwenen politieke tegenstanders in de gevangenis of werden geëxecuteerd. De rechten en vrijheden van vrouwen werden stelselmatig onderdrukt.
Een belangrijk instrument van zijn macht was de Islamitische Revolutionaire Garde. Deze militaire elite-eenheid speelde een centrale rol bij het neerslaan van protesten, zoals in 2019 en 2022. Naar schatting werden in januari 2026 zo’n 7.000 mensen gedood bij het neerslaan van protesten tegen het regime.
Onderhandelingen tijdelijk stilgelegd
De begrafenis vindt plaats dankzij het fragiele staakt-het-vuren tussen Iran, Israël en de Verenigde Staten. De ceremonie valt samen met de dag waarop de VS haar 250-jarig bestaan viert. In de menigte bij de Mosalla-moskee hielden enkele rouwenden een vlag omhoog met de tekst “#KillTrump”.
Ook op billboards en muurschilderingen in Teheran is Khamenei overal te zien. De leuze van de begrafenis luidt: “We must rise”.
Iran krijgt week respijt bij vredesonderhandelingen
Volgens de Amerikaanse president heeft Iran een week pauze gekregen van de onderhandelingen vanwege de uitvaart. “We hebben ze een week vrijgegeven voor een begrafenis, omdat we aardig zijn”, zei hij. Bemiddelaar Qatar meldde voorzichtige vooruitgang bij het uitwerken van het akkoord dat de landen in juni 2026 sloten.
