De Duitse bondskanselier Friedrich Merz mag voorlopig blijven zitten. Na een reeks politieke tegenslagen stond zijn positie ernstig onder druk, maar na meerdere partijbijeenkomsten heeft hij de steun van de CDU achter zich gekregen. De boodschap van zijn partijgenoten is echter duidelijk: er moet veel veranderen.
De afgelopen weken gonsde het in politiek Berlijn van geruchten dat Merz tot aftreden gedwongen zou worden. Openlijk verzet bleef beperkt tot lager geplaatste politici, maar achter de schermen klonk forse kritiek. Partijprominenten kozen uiteindelijk toch zijn kant.
Voor Merz is het een adempauze, geen vrijbrief. Zijn partij geeft hem nog één kans om het tij te keren. De vraag is of hij die kans weet te grijpen.
Wat speelt er precies?
- De CDU leed deze maand zware verliezen bij deelstaatverkiezingen in het oosten van Duitsland.
- In Mecklenburg-Voor-Pommeren haalde de CDU afgelopen zondag historisch slechte resultaten en bleef de partij zelfs onder de kiesdrempel.
- Intern klinkt kritiek op Merz’ communicatiestijl en zijn aanpak van hervormingen.
- Een concreet alternatief voor Merz als kanselier is er niet.
- In 2027 staan opnieuw vijf deelstaatverkiezingen gepland, wat de druk verder vergroot.
Historisch slecht resultaat in het oosten
De CDU boekte deze maand aanzienlijke verliezen bij verkiezingen in de oostelijke deelstaten. Het dieptepunt was de uitslag in Mecklenburg-Voor-Pommeren, waar de partij de kiesdrempel niet eens haalde. Voor een partij die zichzelf beschouwt als grote volkspartij, is dat een historische vernedering.
Het verlies wordt voor een groot deel toegeschreven aan onvrede over Merz. Kiezers vertrouwen zijn hervormingsplannen niet en vinden dat hij zijn beloftes niet nakomt. Op het gebied van pensioenen en gezondheidszorg stuit zijn beleid op veel weerstand.
Kritiek van binnen: “Empathieloze taal uit de jaren 90”
Achter gesloten deuren was de kritiek op Merz scherp. Volgens het Duitse tijdschrift Stern verweet de CDU-deelstaatpremier van Hessen hem “empathieloze taal uit de jaren 90”. Oud-fractievoorzitter Brinkhaus zou Merz hebben aangevallen omdat hij “het land niet bijeen houdt”, meldt Spiegel. Die aanval werd met applaus ontvangen in de fractievergadering.
Merz reageerde snel. Enkele minuten na de desastreuze exitpoll van zondag stapte hij al naar de pers, waarmee hij weinig ruimte liet voor critici om de agenda te bepalen. In zijn toespraak verdedigde hij zijn hervormingsplannen en beloofde hij beterschap op het gebied van communicatie.
Beloftes genoeg, maar vertrouwen ontbreekt
Een van de grootste problemen voor Merz is dat kiezers zijn beloftes inmiddels wantrouwen. Hij kondigde afgelopen week maatregelen aan tegen hoge benzineprijzen, zonder dat er een concreet plan achter lag. De coalitiepartijen kwamen met uiteenlopende ideeën, wat leidde tot een openlijke ruzie. Er ligt nu een compromis, maar dat moet nog worden uitgewerkt.
Maandag zorgde Merz opnieuw voor verwarring. Hij riep op het zorgverzekeringstelsel aan te passen en noemde het verschil tussen de wettelijke en private verzekering een “rechtvaardigheidsprobleem”. Coalitiegenoot SPD steunde hem daarin, maar zijn eigen CDU wees de plannen af. Kort daarna moest een woordvoerder zijn uitspraken alweer terugnemen.
Meevaller: economie trekt aan
Niet alles is kommer en kwel voor Merz. De Duitse economie, die al jaren stagneert, lijkt eindelijk te herstellen. Verschillende denktanks hebben hun groeiverwachtingen voor 2026 naar boven bijgesteld. De OESO verwacht een groei van 1,1 procent dit jaar, boven het gemiddelde in de eurozone. De omvangrijke investeringen in defensie spelen daarbij een belangrijke rol.
Geen alternatief beschikbaar
Ondanks alle onvrede is een alternatief voor Merz niet snel gevonden. De namen die circuleerden als mogelijke opvolger, zoals de deelstaatpremiers Hendrik Wüst en Markus Söder, houden de boot voorlopig af. Ook over de samenwerking met de SPD klinkt intern gemor, maar ook daarvoor geldt dat er in de huidige Bondsdag geen andere optie is.
Dat verklaart waarom CDU-prominenten nu luid oproepen tot eenheid. “Als we ons uiteen laten spelen, zal niet alleen de regering mislukken, maar ook het land”, zei vicefractievoorzitter Mathias Middelberg.
Volgende test in 2027: kan Merz het tij keren?
De tijdsdruk op Merz is groot. In 2027 staan opnieuw vijf deelstaatverkiezingen gepland. De eerste is in april in Noordrijn-Westfalen, de dichtstbevolkte deelstaat van Duitsland. Daar staat de CDU traditioneel sterk en de rechts-radicale AfD relatief zwak. Dat wil de partij zo houden.
Om dat te bereiken moet Merz de neerwaartse spiraal voor die tijd hebben gestopt. Zijn partij geeft hem nu nog een kans. Maar zoals het er nu uitziet, is het mogelijk ook de laatste.
