Je zit op de bank en pakt je telefoon. Je houdt hem bijna op schoot om een appje te kunnen lezen. Even knipperen, scherm iets verder weg, en ja, nu staat het scherp. Dat lezen met gestrekte arm is geen gewoonte, maar een signaal. Je ogen vertellen je dat scherpstellen van dichtbij moeizamer gaat, en dat gebeurt bij vrijwel iedereen ergens tussen de veertig en vijftig. De lens in je oog wordt met de jaren stugger, waardoor dichtbij focussen meer moeite kost. Hoe eerder je de signalen herkent, hoe eerder je er iets aan doet.
De telefoon gaat steeds verder van je gezicht af
Dit is het bekendste signaal. De kleine letters op je scherm of op een bijsluiter worden pas leesbaar als je ze verder van je af houdt. In het begin kom je daar prima mee weg. Maar je armen groeien niet mee, en op een gegeven moment is zelfs een gestrekte arm niet genoeg. Dan ga je letters raden in plaats van lezen, en dat merk je bijvoorbeeld aan typefouten in je berichten of aan een verkeerd gelezen bedrag op een bon.
Herken je dit, dan is een leesbril de logische volgende stap. Je kunt tegenwoordig gewoon online een leesbril kopen in verschillende sterktes en kleuren, zodat het eerder een accessoire wordt dan een hulpmiddel. Begin bij een lage sterkte en bouw op als het nodig is; zo weet je zeker dat je niet sterker corrigeert dan je ogen vragen.
Hoofdpijn aan het eind van de dag, zonder duidelijke reden
Een subtieler signaal is een zeurende hoofdpijn rond je voorhoofd of je slapen, vooral na een dag lezen of administratie. Je ogen compenseren het scherpstelprobleem door harder te werken, en die inspanning voel je uiteindelijk in je hoofd. Veel mensen zoeken de oorzaak bij stress of te weinig slaap, terwijl de echte boosdoener op hun neus had moeten staan.
De test is simpel. Verdwijnt de hoofdpijn in het weekend of op dagen zonder leeswerk, dan wijst dat richting je ogen. Een leesbril neemt die inspanning weg, en daarmee vaak ook de hoofdpijn.
Lezen lukt alleen nog bij fel licht
Valt het je op dat je de krant ’s avonds onder de leeslamp prima leest, maar op de bank met sfeerverlichting niet meer? Ook dat is een signaal. Bij weinig licht gaat je pupil wijder open, waardoor kleine scherpstelfouten zwaarder meetellen. Jongere ogen vangen dat op; ouder wordende ogen steeds minder. Als je merkt dat je overal in huis de lampen feller zet om te kunnen lezen, ligt dat zelden aan het licht, maar aan je ogen.
Branderige ogen na een dag achter het scherm
Niet elk signaal betekent dat je een leesbril nodig hebt. Branderige of droge ogen na een lange werkdag achter de laptop komen vaak doordat je bij schermwerk minder knippert, waardoor je ogen uitdrogen. Veel schermwerkers ervaren daarnaast dat hun ogen ’s avonds sneller vermoeid aanvoelen. Wie veel uren achter een beeldscherm doorbrengt, kan met een blauw licht filter bril uitproberen of schermwerk daarmee comfortabeler voelt, zeker in de avonduren. Daarnaast helpt het om regelmatig even van je scherm weg te kijken, zodat je ogen kunnen ontspannen.
Bij welk signaal kom je in actie?
Als vuistregel past een kant-en-klare leesbril meestal goed bij klachten die:
- Geleidelijk opkomen
- Aan beide ogen spelen
- Vooral bij dichtbij kijken optreden
In dat geval probeer je een sterkte uit en lees je het etiket weer zonder gestrekte arm.
Anders ligt het bij signalen die snel veranderen. Zie je plotseling waziger of dubbel, dan is een afspraak bij de opticien of de huisarts verstandig. Hetzelfde geldt als je met één oog opeens duidelijk slechter ziet. Een oogmeting duurt kort en laat zien of er meer speelt dan een stugger wordende lens.
Voor de meeste mensen is het verhaal gelukkig simpel. De arm werd te kort en een leesbril lost dat op. Hoe eerder je dat signaal serieus neemt, hoe sneller lezen weer ontspannen voelt.
