De Houthi’s rukken in 2026 razendsnel op in Jemen. De door Iran gesteunde militie heeft in korte tijd de steden Mokka en Dhubab en het eiland Perim veroverd, en daarmee de controle over de strategische zeestraat Bab el-Mandab in handen gekregen. Nu richten de strijders hun blik op het Kahboub-gebergte in het zuidwesten van het land.
Als de Houthi’s ook dat gebergte veroveren, wordt hun greep op de Bab el-Mandab nog steviger. Die zeestraat is van groot belang voor de internationale scheepvaart, zeker nu de Straat van Hormuz vrijwel afgesloten is vanwege het conflict tussen de VS en Iran.
Maar hoe konden de Houthi’s zo snel en met zo weinig weerstand oprukken? Experts wijzen op een combinatie van eigen versterking, een verdeeld regeringsleger en een fatale inschattingsfout van Saudi-Arabië.
Wat speelt er precies?
- De Houthi’s controleerden een maand geleden alleen nog het noordwesten van Jemen. Nu beheersen ze ook de Bab el-Mandab.
- Sinds juli 2026 is het geweld tussen de Houthi’s en Saudi-Arabië opnieuw opgelaaid, gevolgd door een grondoffensief.
- De Bab el-Mandab is een sleutelroute voor wereldhandel, en wint extra belang nu de Straat van Hormuz grotendeels gesloten is.
- Iran steunt de Houthi’s met militaire middelen en heeft er belang bij dat de militie controle houdt over de zeestraat.
- Saudi-Arabië ontbond zelf een militie die de toegang tot de zeestraat moest bewaken, met grote gevolgen.
Jarenlange burgeroorlog als achtergrond
In Jemen woedt al sinds 2014 een burgeroorlog tussen de Houthi’s en het Jemenitische regeringsleger, dat gesteund wordt door Saudi-Arabië. Vier jaar geleden sloten beide partijen een wapenstilstand, maar die was fragiel.
De Houthi’s bleven tijdens de wapenstilstand de scheepvaart door de Bab el-Mandab verstoren met drones, raketten en aanvallen vanaf boten. De VS en Saudi-Arabië reageerden met maandenlange luchtaanvallen op Houthi-stellingen.
“Maar die luchtaanvallen hebben de Houthi’s maar weinig verzwakt”, zegt arabist Leo Kwarten. Hij legt uit dat de militaire infrastructuur van de groep verspreid ligt over hun gebied en deels ondergronds is aangelegd.
Houthi’s versterkten zich tijdens de wapenstilstand
Terwijl de luchtaanvallen weinig effect hadden, gebruikten de Houthi’s de relatief rustige periode juist om te groeien. Dat zegt Marina de Regt, Jemen-expert en antropoloog aan de Vrije Universiteit.
“Ze hebben die periode gebruikt om hun leger uit te breiden door in arme wijken werkloze mannen te ronselen, maar soms ook kinderen vanaf ongeveer 15 jaar”, zegt De Regt. “Daarnaast is Iran ze blijven steunen met militaire apparatuur.”
Het regeringsleger deed dat niet. Dat leger, opgebouwd uit verschillende milities, worstelt al jaren met onderlinge verdeeldheid en een gebrek aan coördinatie. “Die meningsverschillen stonden de ontwikkeling van het regeringsleger in de weg”, aldus De Regt. “De Houthi’s danken hun opmars aan hun eigen groei, maar vooral ook aan de zwakte van het regeringsleger.”
De fatale fout van Saudi-Arabië
De belangrijkste verklaring voor het snelle succes van de Houthi’s is echter een machtsvacuüm dat Saudi-Arabië zelf heeft gecreëerd. Dat stelt arabist Kwarten.
De militie die de Houthi’s de toegang tot de Bab el-Mandab moest versperren, werd door Saudi-Arabië ontbonden. De reden: die militie wilde zich afscheiden van de rest van Jemen, iets wat Saudi-Arabië in zijn strijd tegen de Houthi’s niet kan gebruiken.
“Saudi-Arabië hoopte dat de dreiging van een militie die zich wil afscheiden zou verdwijnen door die militie te ontbinden”, zegt Kwarten. “Maar ze lijken zich niet goed te hebben gerealiseerd wat voor machtsvacuüm die ontbinding zou creëren in Zuidwest-Jemen. Dat is een behoorlijke inschattingsfout geweest.”
Iran profiteert mee van de opmars
Midden-Oosten-correspondent Daisy Mohr plaatst de opmars in een breder regionaal kader. “Aan dit offensief is een lange voorbereiding voorafgegaan door de Houthi’s, en nu hebben ze hun kans gegrepen.”
“Dit offensief past in het bredere plaatje van de regionale spanningen”, zegt Mohr. “Iran heeft er veel baat bij dat de Houthi’s nu de controle hebben over de Bab el-Mandab, omdat zij daarmee nog een middel in handen hebben om de wereldhandel te frustreren en de olieprijs te laten oplopen.”
De vergelijking met de Straat van Hormuz is daarbij relevant. Bij die zeestraat is al gebleken hoeveel macht een partij kan uitoefenen als die controle heeft over een strategische doorgang, aldus de correspondent.
Dreigen is krachtiger dan doen
Toch verwacht Kwarten niet dat de Houthi’s de Bab el-Mandab daadwerkelijk zullen afsluiten. De dreiging alleen is al een krachtig wapen.
“Als de Houthi’s de zeestraat daadwerkelijk sluiten, zal de kans groter worden dat de VS, maar ook een aantal landen uit Europa en het Midden-Oosten zullen ingrijpen”, zegt Kwarten. “Dat willen de Houthi’s niet. De dreiging van afsluiting is krachtiger dan het daadwerkelijk doen.”
De vraag is nu of de internationale gemeenschap toch in actie komt nu de Houthi’s hun greep op de regio verder uitbreiden. Met de opmars richting het Kahboub-gebergte wordt duidelijk dat de militie haar ambities nog lang niet heeft waargemaakt.
