Een belangrijke test die onnodige chemotherapie bij borstkankerpatiënten kan voorkomen, wordt in Nederland slechts op beperkte schaal toegepast. Uit onderzoek van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) blijkt dat slechts één op de drie patiënten die in aanmerking komt voor de zogenoemde genprofieltest, deze ook daadwerkelijk ondergaat. Dat is een zorgwekkende bevinding, want de test kan veel vrouwen een zware behandeling besparen.
Wat is de genprofieltest precies?
De genprofieltest, ook wel een genomische test genoemd, analyseert het genetische profiel van een borsttumor. Op basis van die analyse kan worden bepaald hoe agressief de tumor is en of chemotherapie werkelijk noodzakelijk is voor de behandeling.
De test geeft artsen en patiënten inzicht in de biologische kenmerken van de kanker. Daarmee wordt het mogelijk om behandelbeslissingen te nemen die veel beter zijn afgestemd op de individuele situatie van de patiënt, in plaats van te kiezen voor een standaardbehandeling.
Bij een positieve uitslag — waarbij de tumor als laagrisico wordt aangemerkt — kan chemotherapie in veel gevallen worden overgeslagen. Dit scheelt patiënten een intensieve en belastende behandeling met bijkomende bijwerkingen zoals vermoeidheid, misselijkheid en haarverlies.
Wat toont het IKNL-onderzoek aan?
Het Integraal Kankercentrum Nederland deed onderzoek naar het gebruik van de genprofieltest in de Nederlandse ziekenhuizen. De conclusie is opvallend: ondanks de beschikbaarheid van de test wordt hij maar bij een klein deel van de geschikte patiënten uitgevoerd.
Concreet gaat het om ongeveer één op de drie patiënten die formeel voor de test in aanmerking komt. Dat betekent dat twee derde van de potentiële gebruikers de test niet ondergaat, terwijl de test juist bedoeld is om de kwaliteit van de zorg te verbeteren.
De onderzoekers benadrukken dat dit een gemiste kans is. Door de test vaker toe te passen, kan onnodige overbehandeling worden voorkomen en kan de kwaliteit van leven van borstkankerpatiënten aanzienlijk worden verbeterd.
Waarom wordt de test zo weinig gebruikt?
Er zijn verschillende redenen waarom de genprofieltest nog niet breed ingeburgerd is in de Nederlandse borstkankerzorg. Eén van de mogelijke oorzaken is een gebrek aan bekendheid of bewustzijn bij zowel zorgverleners als patiënten.
Daarnaast kunnen praktische en organisatorische factoren een rol spelen, zoals de beschikbaarheid van de test in bepaalde ziekenhuizen en de tijd die nodig is om de uitslag te verwerken in het behandelplan. Ook kunnen vergoedingskwesties een drempel vormen.
Tot slot speelt ook terughoudendheid bij artsen mogelijk een rol: sommige behandelaars geven de voorkeur aan bewezen traditionele behandelmethoden boven het aanpassen van de therapie op basis van een genomisch profiel, ook al wijst wetenschappelijk bewijs in een andere richting.
Voordelen van de genprofieltest op een rij
De genprofieltest biedt verschillende voordelen die bijdragen aan betere en persoonlijkere kankerzorg. Onderzoek heeft de effectiviteit ervan inmiddels ruimschoots aangetoond in meerdere Europese landen.
- Voorkomt onnodige chemotherapie bij laagrisico-tumoren
- Vermindert bijwerkingen en verbetert de kwaliteit van leven
- Geeft patiënten en artsen meer inzicht in de aard van de tumor
- Leidt tot meer gepersonaliseerde behandelkeuzes
- Kan op de lange termijn zorgkosten besparen
- Wordt vergoed vanuit de basisverzekering voor bepaalde patiëntgroepen
Al deze voordelen maken duidelijk dat een bredere toepassing van de test in het belang is van zowel de patiënt als het zorgstelsel. De vraag is dan ook hoe die toepassing kan worden gestimuleerd.
Wie komt in aanmerking voor de test?
Niet iedere borstkankerpatiënte komt in aanmerking voor de genprofieltest. De test is met name geschikt voor vrouwen met vroegstadium borstkanker waarbij de hormoonreceptoren positief zijn en de HER2-receptor negatief is.
Binnen die groep is er vaak twijfel of chemotherapie naast hormonale therapie noodzakelijk is. Juist in die gevallen kan de genprofieltest uitsluitsel geven en een weloverwogen keuze ondersteunen.
Vrouwen die overwegen of zij voor de test in aanmerking komen, kunnen dit het beste bespreken met hun behandelend oncoloog of borstkankerverpleegkundige. Zij kunnen beoordelen of de test in de specifieke situatie toegevoegde waarde heeft.
Oproep tot betere bewustwording in de zorg
Onderzoekers en patiëntenorganisaties roepen op tot meer bewustwording over de genprofieltest, zowel onder medisch specialisten als onder patiënten zelf. Voorlichting en betere richtlijnen kunnen bijdragen aan een hogere toepassingsgraad.
Ook ziekenhuizen wordt gevraagd om intern te evalueren in hoeverre de test structureel wordt aangeboden aan geschikte patiënten. Een uniforme aanpak in de hele oncologische zorg is daarbij essentieel.
Het IKNL benadrukt dat de bevindingen een duidelijk signaal zijn: er is ruimte voor verbetering in de Nederlandse borstkankerzorg, en de genprofieltest is een concreet middel om die verbetering te realiseren.
Tijd voor verandering in de borstkankerzorg
De lage gebruiksgraad van de genprofieltest laat zien dat er nog een grote stap te zetten is in de richting van gepersonaliseerde kankerzorg. Terwijl de wetenschap de tools aanreikt om behandelingen beter af te stemmen op de patiënt, loopt de praktijk achter.
Het is aan zorgverleners, ziekenhuisbesturen en beleidsmakers om hier actie op te ondernemen — want elke patiënte die onnodig chemotherapie ondergaat, is er één te veel.
