Het ebolavirus is opnieuw in het nieuws nu het aantal besmettingen gestaag blijft oplopen. Vragen over hoe het virus zich verspreidt, of je besmet kunt raken door simpelweg iemands hand te schudden, en of er een effectief vaccin beschikbaar is, leven volop onder het publiek. Experts geven antwoord op de meest gestelde vragen over deze gevaarlijke ziekte.
Is dit een van de grootste ebola-uitbraken ooit?
De huidige uitbraak trekt wereldwijd de aandacht, en niet zonder reden. Het aantal bevestigde besmettingen stijgt gestaag, en experts spreken van een zorgwekkende situatie. Of het de grootste uitbraak ooit is, hangt af van hoe je meet: in absolute aantallen of in verhouding tot eerdere uitbraken.
De grootste ebola-uitbraak tot nu toe vond plaats tussen 2014 en 2016 in West-Afrika, voornamelijk in Guinee, Sierra Leone en Liberia. Daarbij vielen meer dan 11.000 doden en raakten ruim 28.000 mensen besmet. Die uitbraak geldt nog altijd als de meest verwoestende in de geschiedenis van het virus.
De huidige situatie is ernstig, maar heeft die schaal nog niet bereikt. Toch waarschuwen virologen dat het virus moeilijk onder controle te krijgen is, zeker in gebieden waar de gezondheidszorg beperkt is en het vertrouwen in autoriteiten laag is.
Hoe verspreidt het ebolavirus zich?
Ebola verspreidt zich via direct contact met lichaamsvloeistoffen van een geïnfecteerde persoon. Denk aan bloed, zweet, speeksel, braaksel, urine en sperma. Het virus kan ook worden overgedragen via besmette oppervlakken of voorwerpen.
Belangrijk om te weten is dat ebola zich niet verspreidt via de lucht, zoals griep of het coronavirus. Dit maakt het virus minder gemakkelijk overdraagbaar, maar des te gevaarlijker in nauw contact met zieken of overledenen.
Begrafenisrituelen waarbij mensen direct in aanraking komen met het lichaam van een overledene, zijn een bekende bron van verdere verspreiding. Dit is een van de redenen waarom uitbraken in gemeenschappen met bepaalde tradities moeilijker te beheersen zijn.
Raak je besmet door iemand een hand te schudden?
Dit is een van de meest gestelde vragen en het antwoord is genuanceerd. In principe is het risico op besmetting via een handdruk met een gezond uitziend persoon erg klein. Ebola is namelijk pas besmettelijk wanneer iemand daadwerkelijk ziek is en symptomen vertoont.
Toch is voorzichtigheid geboden in gebieden waar een uitbraak gaande is. Als een besmet persoon symptomen heeft en zijn handen niet heeft gewassen na contact met eigen lichaamsvloeistoffen, bestaat er theoretisch een risico bij een handdruk — zeker als de andere persoon een snee of wond aan de hand heeft.
De algemene richtlijn van gezondheidsorganisaties is: vermijd fysiek contact met zieke personen, was regelmatig je handen grondig en gebruik beschermende middelen in risicogebieden. De kans op besmetting via een normale handdruk in een niet-uitbraakgebied is verwaarloosbaar klein.
Wat zijn de symptomen van ebola?
Ebola begint met klachten die lijken op die van andere infectieziekten. Daardoor wordt het in de beginfase vaak niet direct herkend, wat de verspreiding in de hand werkt. De incubatietijd — de periode tussen besmetting en het optreden van symptomen — bedraagt twee tot eenentwintig dagen.
De meest voorkomende symptomen zijn:
- Hoge koorts en ernstige vermoeidheid
- Spierpijn en hoofdpijn
- Keelpijn en misselijkheid
- Braken en diarree
- Huiduitslag en roodheid van de ogen
- Interne en externe bloedingen in ernstige gevallen
- Nierfalen en leverproblemen in een gevorderd stadium
Het sterftepercentage van ebola ligt gemiddeld rond de vijftig procent, maar kan oplopen tot negentig procent zonder adequate medische behandeling. Vroege herkenning en isolatie zijn daarom cruciaal voor zowel de patiënt als de omgeving.
Is er een vaccin beschikbaar tegen ebola?
Ja, er bestaat inmiddels een goedgekeurd vaccin tegen ebola. Het vaccin Ervebo, ontwikkeld door farmaceut Merck, is in 2019 goedgekeurd door zowel de Europese Unie als de Amerikaanse autoriteiten. Het vaccin richt zich specifiek op het Zaire-ebolavirus, de meest dodelijke variant.
Tijdens uitbraken wordt het vaccin ingezet via een strategie die ‘ringvaccinatie’ wordt genoemd. Daarbij worden mensen gevaccineerd die in nauw contact zijn geweest met een bevestigd geval, om zo een beschermende ring om de besmette persoon te vormen en verdere verspreiding te stoppen.
Naast Ervebo is er ook een tweede vaccin, Zabdeno-Mvabea, ontwikkeld door Johnson & Johnson. Dit vaccin vereist twee doses en wordt met name ingezet voor preventieve vaccinatie in risicogebieden, buiten actieve uitbraken. De inzet van vaccins heeft al een significant verschil gemaakt in het beperken van recente uitbraken.
Waarom is het virus zo moeilijk te bestrijden?
De bestrijding van ebola kent tal van uitdagingen. In veel getroffen regio’s is de gezondheidszorginfrastructuur zwak, zijn er weinig opgeleide zorgverleners en ontbreekt het aan beschermende uitrusting. Dit maakt het voor zorgpersoneel gevaarlijk om patiënten te behandelen.
Daarnaast speelt wantrouwen jegens de overheid en internationale hulporganisaties een rol. In sommige gemeenschappen worden zieken verborgen gehouden uit angst voor isolatie of stigmatisering. Dit vertraagt de opsporing van nieuwe gevallen en belemmert de ringvaccinatiestrategie.
Gewapende conflicten in getroffen gebieden maken de situatie nog complexer. Hulpverleners kunnen bepaalde zones niet bereiken, wat de uitbraak de kans geeft om zich verder te verspreiden buiten het zicht van de autoriteiten.
Hoe groot is het risico voor mensen buiten de uitbraakgebieden?
Voor mensen die niet wonen of reizen in de getroffen gebieden in Centraal- of West-Afrika, is het risico op besmetting met ebola uiterst gering. Internationale gezondheidsorganisaties zoals de WHO houden de situatie nauwlettend in de gaten en geven reisadviezen uit wanneer dat noodzakelijk wordt geacht.
Luchthavens in getroffen landen hanteren screeningprocedures om reizigers met symptomen te identificeren. Ook in Europa en Noord-Amerika zijn protocollen beschikbaar voor de opvang en isolatie van mogelijke ebolabesmettingen. De ervaring uit eerdere uitbraken heeft de mondiale paraatheid aanzienlijk verbeterd.
Wat kun je zelf doen bij zorgen over ebola?
Wie reist naar een gebied waar ebola actief is, doet er verstandig aan zich vooraf te laten informeren via de reisadviezen van het RIVM of het ministerie van Buitenlandse Zaken. Vermijd contact met zieke personen, wilde dieren en raadpleeg bij twijfel direct een arts. Voor de gemiddelde Nederlander zonder reisplannen naar risicogebieden is er op dit moment geen reden tot paniek — wel reden om goed geïnformeerd te blijven.
