Hoe plast een vrouwelijke soldaat in het veld? Het klinkt misschien als een ongemakkelijke vraag, maar voor Anneke Valk is het precies het soort onderwerp waar we het over moeten hebben. Valk, uitgeroepen tot Docent van het Jaar 2026, wijdt haar werk aan het aanvullen van een groot gat in de wetenschap: onze kennis van het vrouwenlichaam.
Veel wetenschappelijk onderzoek wordt namelijk uitsluitend gedaan op mannen. De resultaten worden daarna simpelweg gekopieerd naar vrouwen, alsof er geen verschil bestaat. Valk noemt dit verschijnsel “bikini science”: onderzoek dat vrouwen alleen bestudeert op de plekken waar ze zichtbaar van mannen verschillen, en de rest negeert.
Voor die missie heeft ze een grote stap gezet. Valk stopte grotendeels met lesgeven aan Wageningen University om zich volledig te kunnen richten op het bijspijkeren van die kennis.
Wat is bikini science precies?
De term verwijst naar het idee dat vrouwen in de wetenschap worden gereduceerd tot hun meest zichtbare fysieke kenmerken. Alles daarbuiten wordt gelijkgesteld aan het mannelijke lichaam, terwijl dat in de praktijk niet klopt.
Dat heeft verstrekkende gevolgen. Van medicijndoseringen tot sportprestaties en van veiligheidsuitrusting tot militaire training: op al die gebieden zijn de normen gebaseerd op mannelijk onderzoek. Vrouwen vallen daardoor letterlijk buiten de boot.
Wat speelt er?
- Veel wetenschappelijk onderzoek wordt alleen op mannen gedaan en vervolgens toegepast op vrouwen
- Valk noemt dit “bikini science”: vrouwen worden alleen bestudeerd waar ze zichtbaar van mannen verschillen
- Ze stopte grotendeels met haar docentschap aan Wageningen University voor haar missie
- Concrete voorbeelden, zoals hoe vrouwelijke soldaten in het veld plassen, laten zien hoe praktisch het probleem is
- Valk werd in 2026 uitgeroepen tot Docent van het Jaar
Van het klaslokaal naar het veld
Valk laat in haar werk ook zien hoe praktisch het probleem kan zijn. Ze bespreekt openlijk onderwerpen als hoe vrouwelijke soldaten in het veld naar het toilet gaan. Dat lijkt klein, maar het raakt direct aan hoe militaire training en uitrusting worden ontworpen.
“We moeten nadenken over hoe man en vrouw van elkaar verschillen”, zegt Valk. Die verschillen zijn niet alleen biologisch, maar ook functioneel en fysiek. Als je die negeert in het ontwerp van materiaal of trainingsschema’s, werkt het systeem minder goed voor vrouwen.
Groot gat in de wetenschap
Het probleem is niet nieuw, maar trekt steeds meer aandacht. Vrouwen werden historisch gezien uitgesloten van klinische studies, deels uit angst voor hormonale schommelingen die resultaten zouden vertekenen. Het gevolg is dat er een enorme kennisachterstand is ontstaan.
Die achterstand heeft gevolgen in het dagelijks leven. Vrouwen reageren anders op bepaalde medicijnen, hebben een ander risicoprofiel bij hart- en vaatziekten en herstellen anders van inspanning. Toch worden de richtlijnen voor al die gebieden nog steeds grotendeels bepaald door onderzoek op mannen.
Wageningen als basis
Valk werkte als docent aan Wageningen University, een universiteit die bekend staat om voeding, gezondheid en levenswetenschappen. Die achtergrond geeft haar werk een stevige wetenschappelijke basis. Toch koos ze ervoor haar onderwijstaken grotendeels los te laten om meer impact te kunnen maken buiten de collegebanken.
Erkenning als Docent van het Jaar
Dat haar boodschap aankomt, blijkt uit de verkiezing tot Docent van het Jaar 2026. De prijs wordt toegekend aan docenten die niet alleen vakinhoudelijk sterk zijn, maar ook echt een verschil maken. Voor Valk is de erkenning een bevestiging dat het onderwerp leeft.
Tegelijk laat de prijs zien hoe groot de behoefte is aan dit soort kennis. Studenten en professionals willen begrijpen hoe het vrouwenlichaam werkt, en niet langer genoegen nemen met antwoorden die eigenlijk voor mannen bedoeld zijn.
Wat staat Valk te doen?
Nu ze zich grotendeels heeft vrijgemaakt van haar docentschap, wil Valk haar missie verder uitbreiden. De kennisachterstand over het vrouwenlichaam is groot en vraagt om meer onderzoek, meer bewustwording en een andere aanpak in zowel de wetenschap als de praktijk.
De vraag is hoe snel die omslag komt. Instituties en onderzoeksprogramma’s veranderen langzaam. Maar met stemmen als die van Valk groeit de druk om het roer om te gooien.
