Nederland heeft er een ongewenste nieuwkomer bij. De calicotrivierkreeft is de achtste invasieve rivierkreeftsoort die zich in ons land heeft gevestigd. Een levend exemplaar is nog niet gevangen, maar uit omgevings-DNA-metingen blijkt dat de kreeft er zeker zit.
Invasieve rivierkreeften vreten waterplanten en inheemse dieren op, en graven oevers kapot. Natuurbeheerders slaan al jaren alarm, maar het probleem wordt steeds groter.
Ecoloog Pim Lemmers ontdekte de aanwezigheid van de calicotrivierkreeft via een schaartje dat hij in het water aantrof. “Ik had hem al verwacht en was al een tijdje naar hem op zoek. Vorig jaar vond ik een schaartje van een rivierkreeft en wist meteen dat dit weleens een bijzondere kon zijn.”
- Achtste soort: de calicotrivierkreeft is de nieuwste invasieve rivierkreeft in Nederland
- Bewijs: geen levend exemplaar gevonden, maar omgevings-DNA bevestigt zijn aanwezigheid
- Herkomst: de kreeft zwom via de Rijn vanuit een natuurgebied bij Karlsruhe, Duitsland
- Actie: een ministeriele werkgroep onderzoekt hoe verspreiding kan worden tegengegaan
- Inheemse kreeft: de Europese rivierkreeft leeft nog in slechts één poel in Nederland
Schaartje leidt tot Europese melding
Lemmers is gespecialiseerd in rivierkreeften en werkt samen met ecologen Paul van Hoof en Bram Koese aan een veldgids over rivierkreeften in Europa. Hij heeft alle Europese soorten al eens in handen gehad. Toch was een levend exemplaar van de calicotrivierkreeft in Nederland nog niet eerder aangetroffen.
“Toch weten we zeker dat hij hier zit. Het is niet waarschijnlijk dat het schaartje met het water naar Nederland is gevoerd. Metingen van omgevings-DNA hebben dat recentelijk aangetoond”, aldus Lemmers.
Met het schaartje meldde hij zich bij Waterschap Rivierenland. Dat zette het volledige protocol voor invasieve exoten in gang. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit werd ingeschakeld, waarna de melding doorging naar de Europese Unie.
Werkgroep vanuit het ministerie
Vanuit het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur is nu een werkgroep ingesteld. Die gaat onderzoeken hoe de verspreiding van de calicotrivierkreeft kan worden beperkt.
Hoe ver de kreeft al is opgerukt, is nog onduidelijk. José Vos, senior beleidsadviseur waterkwaliteit bij Waterschap Rivierenland, omschrijft het als een spannende fase. “Zit hij alleen nog in de Klompenwaard bij de Rijn, of komt hij ook al in onze regionale wateren voor? Kunnen we hem nog weren uit onze regionale wateren?”
Vangen alleen is geen oplossing
Voor de zeven andere invasieve soorten is voorkomen al te laat. Nederland moet leren leven met deze kreeften. Intensief vangen werkt niet goed genoeg, zegt Vos.
“Het vangen van de grote exemplaren alleen is niet voldoende. Ze planten zich heel snel voort. En dat intensief vangen geeft ook extra schade aan het ecosysteem.”
De focus verschuift daardoor naar een slimmere inrichting van de natuur, die minder kwetsbaar is voor de kreeften.
Flauwe oevers als natuurlijke buffer
Een veelbelovende aanpak is het aanleggen van zogenoemde flauwe oevers. Dat zijn oevers die geleidelijk aflopen, in plaats van steil en recht. Rivierkreeften kunnen daarin minder makkelijk graven.
“Dan heb je niet zo’n strakke rechte oever, maar loopt het langzaam af. Dan krijgen waterplanten de kans om terug te groeien, planten de kreeften zich minder snel voort en kunnen natuurlijke vijanden de groep kreeften in bedwang houden”, legt Vos uit.
Toch is er niet overal ruimte voor zo’n aanpak. Bij elke poel, vijver en sloot een flauwe oever aanleggen is simpelweg niet haalbaar. De komende jaren wordt gezocht naar aanvullende maatregelen.
Samenwerking tussen overheden en kennisinstituten
Waterschappen, provincies, het Rijk, kennisinstituten en adviesbureaus werken samen aan oplossingen. Er is dus volop aandacht voor het probleem, maar snelle antwoorden zijn er nog niet.
Inheemse kreeft overleeft nog maar net
Terwijl invasieve soorten zich uitbreiden, staat de enige echte inheemse rivierkreeft op het randje van uitsterven. De Europese rivierkreeft komt in Nederland nog voor in slechts één poel.
“Dat is net op tijd ontdekt”, zegt Vos. “Voordat ook die helemaal is verdwenen.”
Lemmers bevestigt dat dit de laatste restpopulatie is in ons land. De aanwezigheid van invasieve soorten is een van de grootste bedreigingen voor het voortbestaan van deze inheemse kreeft.
Wat gebeurt er als de calicotrivierkreeft zich verder verspreidt?
De werkgroep van het ministerie staat voor een race tegen de klok. Hoe eerder duidelijk is hoe ver de calicotrivierkreeft al is doorgedrongen, hoe groter de kans om zijn verspreiding te beperken.
Of dat nog lukt, hangt af van de resultaten van verder onderzoek in 2026. Ecologen en waterschappen hopen snel een levend exemplaar te vinden, zodat de omvang van de populatie beter in kaart kan worden gebracht.
