Gemeenten vinden dat ze veel te weinig geld krijgen van het Rijk om zich te wapenen tegen dreigingen. Het gaat om cyberdreigingen, hybride aanvallen en gevaren door klimaatverandering, zoals natuurbranden. Volgens de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is er “honderden miljoenen” nodig.
VNG-voorzitter Sharon Dijksma is duidelijk over de kloof tussen wat beschikbaar is en wat nodig is. “Ik ga ervan uit dat het in totaal wel om honderden miljoenen gaat”, zegt ze. Het kabinet heeft in de Miljoenennota 35 miljoen vrijgemaakt voor noodsteunpunten, aangevuld met een reeks van 20 tot 70 miljoen voor digitale en sociale weerbaarheid.
Maar dat is bij lange na niet genoeg, stelt de VNG. Het gat tussen wat gemeenten nodig hebben en wat het kabinet vrijmaakt, is groot.
Wat speelt er precies?
- Gemeenten vragen om honderden miljoenen extra voor weerbaarheid tegen rampen en dreigingen.
- Het kabinet heeft in de Miljoenennota 35 miljoen voor noodsteunpunten en 20 tot 70 miljoen extra vrijgemaakt, maar dat dekt de kosten bij lange na niet.
- De VNG wil het geld inzetten voor buurtnoodplannen, noodaggregaten, satelliettelefoons en trainingen voor inwoners.
- Rotterdam noemt zichzelf een mogelijk doelwit voor dreigingen en wil investeren in een sterk sociaal weefsel.
- Minister Van Weel erkent dat het geld niet alle wensen dekt en zegt dat alles financieren “niet mogelijk” is.
Rotterdam en de havens in het vizier
Ook grote steden zoals Rotterdam laten van zich horen. De Rotterdamse haven wordt regelmatig genoemd als mogelijk doelwit van dreigingen vanuit Rusland. De gemeente wil daarom fors meer investeren, maar dan breder dan alleen in noodsteunpunten.
“Weerbaarheid gaat verder dan noodsteunpunten. We moeten ook investeren in de samenleving zelf, in een sterk sociaal weefsel dat ons helpt tijdens een noodsituatie en bij het herstel daarna”, zegt een woordvoerder van de gemeente Rotterdam.
Lijst met benodigdheden is “te lang”
De VNG heeft al een concreet beeld van hoe gemeenten extra geld zouden willen inzetten. Denk aan buurtnoodplannen, trainingen voor inwoners en voorzieningen voor schuilen en evacueren. Voor dat laatste zijn nu nagenoeg geen voorzieningen beschikbaar.
“Er zijn noodaggregaten nodig, satelliettelefoons en porto’s, en de hulpdiensten hebben nog veel meer middelen nodig zoals brandweerauto’s. De lijst is te lang om alles op te voeren”, aldus de VNG.
Dijksma, die ook burgemeester is van Utrecht, wijst op een extra kwetsbare groep. “Wij hebben veel kwetsbare inwoners die niet zelfredzaam zijn, die hebben niet altijd het geld om zich voor te bereiden. We hebben ook geld nodig voor communicatiemiddelen die we nu nog ontberen.”
Dorp in de bossen wacht niet op de overheid
In Austerlitz, een bosrijk dorp in de gemeente Zeist, nemen inwoners het heft in eigen handen. Het dorp heeft weinig toegangswegen en ligt midden in het bos, wat het kwetsbaar maakt voor bosbranden. Vrijwilligers richtten daarom een eigen bosbrandwerkgroep op.
Robert Schliessler is een van de vrijwilligers. “Ik zit bij de groep burgers die bij natuurbrandgevaar alles in de gaten houdt. We werken samen met de veiligheidsregio en trainen wat er gebeurt wanneer ons dorp bedreigd wordt.” In 2026 doet Schliessler voor het eerst mee aan een gezamenlijke oefening met de veiligheidsregio.
Zeshonderd dorpsbewoners via WhatsApp verbonden
De groep heeft een WhatsApp-groep opgezet met zeshonderd leden uit het dorp. Via die groep worden bewoners direct gewaarschuwd als er gevaar dreigt. “We vragen al drie jaar bij de veiligheidsregio om deze oefening en zijn superblij dat hij er nu eindelijk is”, zegt Schliessler.
De vrijwilligers houden 112-meldingen in de gaten en geven eerder dan de officiële hulpdiensten het signaal om te evacueren. Ze hebben drie vaste ontmoetingspunten bepaald, afhankelijk van waar een brand uitbreekt.
Minister erkent tekort, maar ziet grenzen
Dijksma is enthousiast over het initiatief in Austerlitz. “Het is heel belangrijk dat mensen zichzelf ook voorbereiden, dit soort initiatieven zijn goud.” Ook Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid is positief over de lokale aanpak.
Maar op de oproep voor meer geld reageert Van Weel terughoudend. “In de Miljoenennota hebben we weerbaarheid als belangrijk thema bestempeld, maar onze uitgaven zullen niet alle wensen bedekken”, zegt hij. “Het is een enorme opgave, dus ik ga niet zeggen dat we alles in één keer kunnen doen. Dat kunnen we niet financieren.”
Volgens de minister kunnen gemeenten met de middelen die ze nu al ontvangen al wel degelijk aan de slag, bijvoorbeeld door de weerbaarheid van kritieke processen te verbeteren. “Uiteindelijk zit weerbaarheid in de gemeenschappen waar mensen wonen, gemeenten hebben daar een hele grote rol in.”
Wat gebeurt er nu verder?
De VNG gaat nog in gesprek met het Ministerie van Justitie en Veiligheid over concrete maatregelen rondom schuilen en evacueren. Die gesprekken moeten duidelijk maken hoe de huidige financiering beter kan worden ingezet en waar extra middelen echt noodzakelijk zijn.
De vraag is of het kabinet bereid is meer geld vrij te maken. De kloof tussen de wensen van gemeenten en het beschikbare budget blijft vooralsnog groot.
