Het kabinet wil vanaf 2027 dat mobieltjes op school in de kluis verdwijnen. Maar terwijl leerlingen straks hun telefoon moeten inleveren, filmen sommige docenten gewoon door. Op TikTok en Instagram zijn steeds meer leraren actief die video’s maken mét hun leerlingen. Dat roept een belangrijke vraag op: geldt het telefoonverbod straks ook voor hen?
Zogenoemde ‘docent-influencers’ hebben soms honderdduizenden volgers. Ze delen dansjes, sketches en spontane momenten uit de klas. Onderzoekers trekken nu aan de bel. Zij vinden dat de filmpjes niet zo onschuldig zijn als ze lijken.
De discussie raakt aan grote thema’s: privacy van kinderen, de voorbeeldfunctie van leraren en de vraag of sociale media thuishoort in het onderwijs.
Meneer Martijn en zijn 131.000 volgers
Martijn Holsappel is een van de bekendste docent-influencers van Nederland. Hij geeft les aan groep 7 en 8 en plaatst wekelijks meerdere video’s over het leven op school. Zijn TikTok-account, ‘Meneer Martijn’, telt inmiddels 131.000 volgers, samen met zijn leerlingen.
Holsappel begon tijdens de coronapandemie met filmen. Het was een manier om contact te houden met leerlingen die thuiszaten. “En dat sloeg aan”, zegt hij. Sindsdien groeide het uit tot een serieus project. Leerlingen krijgen een rol, een script en tegenwoordig zelfs microfoontjes. “We zijn een stapje professioneler geworden”, aldus Holsappel.
Hoewel de video’s eruitzien alsof ze tijdens de les worden gemaakt, is dat niet zo. Holsappel neemt de filmpjes alleen buiten schooltijd op. “Soms zijn het wel zestien leerlingen die na school blijven hangen voor zo’n video. Soms maar vier.” Hij heeft daarvoor toestemming van de ouders.
Wat speelt er?
- Het kabinet wil per 2027 mobieltjes van leerlingen op school verbieden, maar het beleid geldt vooralsnog alleen voor leerlingen.
- Docent-influencers maken video’s mét leerlingen op sociale media, soms met honderdduizenden volgers.
- Onderzoekers waarschuwen dat likes en views het lesgeven naar de achtergrond kunnen dringen.
- Privacy van leerlingen is een punt van zorg, ook als ouders toestemming hebben gegeven.
- Experts pleiten niet per se voor een verbod, maar wel voor duidelijke schoolafspraken.
Onderzoekers: likes gaan boven lesgeven
Saro Lozano Parra, universitair docent Burgerschap en Educatie aan de Universiteit Utrecht, deed onderzoek naar leraren die sociale media combineren met hun beroep. Hij ziet een zorgelijke trend. “Uit ons onderzoek blijkt dat deze docenten meer bezig zijn met het maken van grappige content die zoveel mogelijk views haalt, dan met het lesgeven zelf.”
Lozano Parra wijst ook op de voorbeeldfunctie van leraren. “Als we leerlingen verbieden om mobiele telefoons te gebruiken, dan moeten we dat misschien ook doortrekken naar docenten.” Hij vindt het tegenstrijdig dat de overheid het telefoongebruik van leerlingen wil beperken, terwijl docenten hen tegelijkertijd betrekken bij het maken van sociale-media-content.
Het argument dat leerlingen zo digitale vaardigheden opdoen, overtuigt hem niet. Kinderen kunnen ook leren omgaan met sociale media zonder filmpjes met hun docent, vindt hij. “Een kritische blik op sociale media is moeilijker als je er als docent zelf onderdeel van bent.”
Privacy van leerlingen onder druk
Freek Zwanenberg, directeur van Bureau Jeugd & Media, deelt de zorgen van de onderzoekers. Hij maakt daarbij een belangrijk onderscheid: er is een verschil tussen docenten die na schooltijd filmen en docenten die dat tijdens de les doen.
“Als er een camera in de klas staat en iemand heeft een ander belang, zoals aandacht en likes, dan worden de veiligheid en het welzijn van de leerlingen niet voldoende gewaarborgd”, zegt Zwanenberg. Bovendien lost toestemming van ouders niet alles op. “Het kan zijn dat een kind later online filmpjes van zichzelf tegenkomt en daar op dat moment alsnog moeite mee heeft.”
Geen algeheel verbod, maar duidelijke regels
Toch pleit Zwanenberg niet voor een landelijk verbod. Hij vindt dat scholen zelf heldere afspraken moeten maken over wat wel en niet gefilmd mag worden. “En dan zou het mij niks verbazen als de docent-influencer langzaam verdwijnt, omdat het niet meer past binnen de nieuwe afspraken.”
Meneer Martijn: “Ik leer ze mediawijzer te zijn”
Holsappel zelf ziet zijn activiteiten op sociale media als iets positiefs. Hij beschouwt de video’s als een manier om kinderen ‘mediawijzer’ te maken. “Stap voor stap leren de kinderen zo hoe ze zichzelf profileren op het internet.”
Daarnaast hoopt hij het imago van het onderwijs te verbeteren. “Ik denk dat meer mensen voor het onderwijs kunnen kiezen als je laat zien wat het onderwijs inhoudt.” Een nobel doel, al zijn niet iedereen overtuigd dat sociale media daarvoor het juiste middel is.
Als er een verbod komt, zegt Holsappel zich daaraan te zullen houden. Maar tot die tijd gaat hij door. “Zolang kinderen het leuk vinden, zolang ik het leuk vind, ga ik nog even door, als het mag.”
Wat gebeurt er nu het telefoonverbod dichterbij komt?
Met de invoering van het telefoonverbod voor leerlingen in 2027 in zicht, groeit de druk om ook voor docenten duidelijke regels te stellen. Vooralsnog is er geen landelijk beleid dat docent-influencers aan banden legt.
De vraag is of scholen zelf die stap zetten, of dat de politiek alsnog ingrijpt. Zolang die duidelijkheid er niet is, blijven docenten als Holsappel gewoon doorgaan, en blijven de discussies over privacy, voorbeeldgedrag en de rol van sociale media in het onderwijs onverminderd doorgaan.
