De AfD heeft voor het eerst het voorzitterschap van een Duits deelstaatparlement veroverd. In Saksen-Anhalt werd AfD’er Tobias Rausch dinsdag verkozen tot parlementsvoorzitter. Het is een historische mijlpaal voor de extreemrechtse partij, die nu ook hoopt een volledige regeringsmeerderheid te bemachtigen.
AfD-leider Ulrich Siegmund spreekt van een “historische dag”. De linkse oppositie reageert met zorg. Die Linke, de SPD en de Groenen wijzen erop dat dit voor het eerst is dat een extreemrechtse politicus zo’n positie bekleedt in Duitsland, voor het eerst sinds Hermann Göring. De AfD in Saksen-Anhalt is door de veiligheidsdienst officieel als extreemrechts bestempeld.
De partij won vorige maand de deelstaatverkiezingen met bijna 44 procent van de stemmen. Rausch haalde meer steun dan vooraf verwacht: naast zijn eigen fractie stemden ook de vijf afgevaardigden van de populistische partij BSW voor hem, plus vermoedelijk vier CDU-leden.
Wat speelt er in Saksen-Anhalt?
- De AfD won de deelstaatverkiezingen met bijna 44 procent en is daarmee veruit de grootste partij.
- AfD’er Tobias Rausch is verkozen tot parlementsvoorzitter, mede dankzij stemmen van BSW en vermoedelijk enkele CDU-leden.
- Het voorzitterschap staat protocollair boven de functie van premier in de deelstaat.
- Siegmund hoopt in december tot premier benoemd te worden.
- De verkiezingsuitslag staat mogelijk onder druk vanwege vermoedens van campagnefraude met parlementair budget.
Een positie met veel macht
Het parlementsvoorzitterschap is geen ceremoniële rol. De voorzitter bepaalt wie het parlement mag betreden, van journalisten tot insprekers. Ook kan hij ambtenaren benoemen en ontslaan.
Dat de AfD deze post nu bezet, was al direct zichtbaar in de zaal. De AfD-fractie nam voortaan plaatst in het midden van het parlement. De linkse oppositie werd verdeeld over de linker- en rechterflank.
Een van de gevreesde volgende stappen is het aanpassen van de parlementaire commissies, waar wetgeving wordt voorbereid. De AfD zou de samenstelling zo kunnen wijzigen dat de partij de helft van de commissiezetels inneemt. Daarmee kan de partij de agenda bepalen en onwelgevallige wetgeving vertragen of tegenhouden.
Wie is Tobias Rausch?
Rausch is 35 jaar oud en was voor zijn politieke carrière makelaar. Hij wordt binnen de AfD gezien als een gematigde figuur en maakt al lange tijd deel uit van de inner circle van partijleider Siegmund.
Eerder dit jaar raakte hij in opspraak vanwege nepotisme. Familieleden bleken voor hem te werken, net als spelers van de voetbalclub waarvan hij voorzitter is. Waar andere AfD-politici voor minder hard werden afgestraft, bleef Rausch vrijuit.
In zijn dankwoord nam Rausch een staatsrechtelijke toon aan en beloofde zich boven de partijbelangen te stellen. “Medewerkers hoeven geen angst te hebben, zolang iemand zijn werk normaal uitvoert”, zei hij eerder tegen de Tagesspiegel.
Brandmauer brokkelt af: AfD hoopt op coalitie
Siegmund claimt dat de zogeheten Brandmauer, de afspraak van andere partijen om nooit met de AfD samen te werken, vandaag “in stukjes is afgebroken”. Volgens hem lopen er meerdere gesprekken om hem in december tot premier te laten benoemen.
BSW, de enige partij die openstaat voor samenwerking, houdt vast aan een eigen voorstel: een onpartijdige regeringsleider. Linkse partijen wilden hierover praten, maar de CDU wijst het idee af. De christendemocraten nemen genoegen met een plek in de oppositie en willen zich van daaruit “constructief” opstellen.
De verhouding tussen AfD en BSW blijft gespannen. BSW-voorzitter De Masi reageerde kritisch op uitspraken van Siegmund over investeringen in defensiebedrijven, die hij omschreef als “hulpmiddel bij remigratie”. “Daarmee toont de AfD dat het niet wil regeren en wanhopig een uitweg zoekt via provocatie”, aldus De Masi.
CDU intern verdeeld na historische verkiezingsnederlaag
De CDU verkeert na haar zware verlies in moeilijk vaarwater. Huidig deelstaatpremier Schulze werd onlangs met slechts één stem meerderheid verkozen tot fractievoorzitter. Dat wijst op diepe interne verdeeldheid.
De conservatieve flank van de CDU riep al eerder op tot samenwerking met de AfD. Het lijkt erop dat een handvol CDU-leden dinsdag ook daadwerkelijk voor Rausch heeft gestemd. Siegmund gokt op meer overlopers bij de verdere onderhandelingen.
De AfD-leider laat zich niet afschrikken door een eventuele minderheidsregering. “Voor veel plannen heb je het parlement helemaal niet nodig”, zei hij overtuigd. Zo wil hij ook zonder volledige meerderheid delen van zijn asielplannen doorvoeren.
Schaduw over de uitslag: waren de verkiezingen wel eerlijk?
Terwijl de AfD haar positie versterkt, klinken er serieuze vragen over de rechtmatigheid van de verkiezingsuitslag. Linkse partijen verdenken de AfD ervan parlementair budget te hebben gebruikt voor campagnedoeleinden, wat verboden is.
Juristen stellen dat onderzocht moet worden of de verkiezingen eerlijk zijn verlopen. Als dat niet zo blijkt, moeten de verkiezingen in Saksen-Anhalt mogelijk worden overgedaan. Dat zou de gehele machtspositie van de AfD in de deelstaat op losse schroeven zetten.
Wat gebeurt er nu?
De komende weken wordt duidelijk of Siegmund erin slaagt een coalitie te vormen, al dan niet met een meerderheid. De onderhandelingen met BSW zijn officieel nog de enige lopende gesprekken, maar de druk op de CDU neemt toe.
Ondertussen kijkt heel Duitsland mee. Ook landelijk staat de AfD in 2026 in de peilingen als grootste partij. Saksen-Anhalt kan een proeftuin worden voor hoe de partij wil regeren, en of andere partijen daar uiteindelijk aan mee willen doen.
