De markt voor schoolboeken op de middelbare school functioneert niet zoals het hoort. Dat concludeert de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Drie grote uitgevers domineren de markt en dat heeft directe gevolgen voor de prijs die ouders en leerlingen betalen.
Door de sterke machtspositie van deze uitgevers zijn schoolboeken structureel te duur. Tegelijkertijd is veel lesmateriaal zo ingericht dat het nauwelijks opnieuw te gebruiken is. Dat maakt de situatie voor gezinnen jaar na jaar kostbaar.
De ACM waarschuwt dat dit geen tijdelijk probleem is. Zolang de marktstructuur niet verandert, blijven leerlingen en hun ouders de dupe van een systeem dat hen weinig keuze laat.
Wat speelt er precies?
- Drie uitgevers beheersen het grootste deel van de markt voor middelbare schoolboeken in Nederland.
- Hun machtspositie zorgt ervoor dat er weinig concurrentie is, waardoor prijzen hoog blijven.
- Veel lesmateriaal is slecht herbruikbaar, waardoor gezinnen elk jaar opnieuw moeten betalen.
- De ACM concludeert dat de markt structureel niet goed werkt.
Waarom zijn de boeken zo duur?
In een goed functionerende markt houden aanbieders elkaar scherp op prijs en kwaliteit. Dat mechanisme ontbreekt bij schoolboeken. Scholen en leraren kiezen het lesmateriaal, maar de rekening wordt betaald door ouders. Die hebben in de praktijk geen inspraak in die keuze.
Uitgevers richten zich daardoor op het overtuigen van scholen en docenten, niet op het tevreden stellen van de uiteindelijke betaler. Dat scheefgegroeide systeem is een van de belangrijkste oorzaken van de hoge prijzen, aldus de ACM.
Slecht herbruikbaar lesmateriaal verergert het probleem
Naast de hoge aanschafprijs speelt de slechte herbruikbaarheid van materiaal een grote rol. Veel boeken en digitale leermiddelen zijn zo opgezet dat ze na één schooljaar niet meer bruikbaar zijn. Denk aan eenmalige inlogcodes voor digitale onderdelen of werkboeken die na gebruik waardeloos zijn.
Daardoor kunnen leerlingen boeken niet doorverkopen of lenen van oudere scholieren. Het systeem dwingt gezinnen als het ware om elk jaar opnieuw te kopen, ook als de inhoud nauwelijks is veranderd.
Tweedehandsmarkt onder druk
De beperkte herbruikbaarheid raakt ook de tweedehandsmarkt voor schoolboeken direct. Wat vroeger een goedkoop alternatief was, is steeds minder beschikbaar. Ouders die op kosten willen besparen, komen steeds vaker van een koude kermis thuis.
Rol van scholen en docenten
Scholen spelen een sleutelrol in dit systeem. Zij kiezen het lesmateriaal, maar ervaren zelf geen financiële prikkel om voor goedkopere opties te kiezen. De kosten worden immers doorgeschoven naar ouders of vergoed via de schoolboekvergoeding van de overheid.
Uitgevers weten dit en investeren fors in het binnenhalen van scholen en docenten als klant. Niet de prijs, maar de relatie met de school bepaalt zo welk materiaal wordt gebruikt. Dat ondermijnt eerlijke concurrentie.
Wat doet de ACM met deze bevindingen?
De ACM heeft als toezichthouder de taak om markten te bewaken en in te grijpen waar dat nodig is. Met dit rapport zet de waakhond de situatie op de agenda. Of en hoe er daadwerkelijk wordt ingegrepen, hangt mede af van politieke besluitvorming.
De bevindingen kunnen aanleiding zijn voor nieuwe regelgeving, aanvullend onderzoek of directe handhaving richting de dominante uitgevers. Vooralsnog heeft de ACM zijn conclusies gepresenteerd als een serieuze waarschuwing.
Wat betekent dit voor ouders in 2026?
Voor de meeste ouders is de boodschap van de ACM herkenbaar. De kosten voor schoolboeken drukken jaar na jaar op het gezinsbudget, en alternatieven zijn er nauwelijks. Zolang de marktstructuur niet ingrijpend verandert, is verbetering niet snel te verwachten.
De vraag is nu of politiek Den Haag actie onderneemt op basis van dit rapport. Als dat uitblijft, blijven leerlingen en hun gezinnen afhankelijk van een markt die, volgens de ACM zelf, gewoon niet goed werkt.
