Voor de tweede keer in korte tijd heeft een Nederlandse rechtbank een streep gezet door het terugsturen van asielzoekers naar Italië. Na een eerdere uitspraak van de rechtbank in Den Haag, oordeelt nu ook de vreemdelingenkamer in Utrecht hetzelfde in drie afzonderlijke zaken. Minister Van den Brink van Asiel en Migratie moet de drie aanvragen opnieuw beoordelen.
De rechters oordelen dat asielzoekers in Italië nog altijd het risico lopen om op straat te belanden, zonder toegang tot basisvoorzieningen zoals onderdak, eten en stromend water. Daarmee worden hun grondrechten geschonden, aldus de rechtbank.
Het terugsturen van asielzoekers naar Italië ligt al jaren stil vanwege structurele problemen met de opvang in dat land. Een recente intentieverklaring van de Italiaanse regering brengt daar vooralsnog geen verandering in.
Wat speelt er precies?
- De vreemdelingenkamer in Utrecht deed uitspraak in drie losse zaken over uitzetting naar Italië.
- Eerder deed de rechtbank in Den Haag al een vergelijkbare uitspraak.
- Italië deed in juni 2026 de toezegging dat de opvang op orde zou komen, in het kader van het Europese migratiepact.
- De rechtbank vindt die toezegging onvoldoende overtuigend bewijs dat de situatie daadwerkelijk is verbeterd.
- Minister Van den Brink moet de drie asielaanvragen opnieuw beoordelen.
Italië deed belofte, maar bewijs ontbreekt
In juni 2026 sprak Italië de intentie uit om te voldoen aan de afspraken binnen het onlangs ingevoerde Europese Asiel- en Migratiepact. Het land beloofde Nederland dat de opvang op orde zou zijn en dat internationale verplichtingen zouden worden nagekomen.
De rechtbank in Utrecht laat zich daar niet door overtuigen. “Hoewel de Italiaanse regering het voornemen heeft uitgesproken om te voldoen aan de afspraken uit het Asiel- en Migratiepact, betekent dat nog niet dat de problemen in de asielopvang ook daadwerkelijk zijn opgelost”, staat in de uitspraak van de drie zaken.
Een intentieverklaring is daarmee niet genoeg. Zolang er geen concreet bewijs is dat de situatie op de grond is verbeterd, blijft terugsturen juridisch onhoudbaar.
Grondrechten in het geding
De kern van het oordeel is dat de risico’s voor asielzoekers in Italië nog te groot zijn. De rechters stellen dat hun grondrechten worden geschonden als zij worden teruggestuurd naar een land waar basisvoorzieningen niet gegarandeerd zijn.
Concreet gaat het om toegang tot onderdak, voedsel en stromend water. Zonder die garanties mogen de drie asielzoekers niet worden uitgezet, aldus de rechtbank.
Minister Van den Brink onder druk
Voor minister Van den Brink is dit opnieuw een juridische tegenvaller. Ondanks zijn samenwerking met zijn Italiaanse ambtgenoot en de ondertekende intentieverklaring, heeft hij niet kunnen aantonen dat de omstandigheden in Italië daadwerkelijk zijn verbeterd.
De rechtbank draagt hem op om de drie asielaanvragen opnieuw te beoordelen. Dat betekent extra werk voor de Immigratie- en Naturalisatiedienst en opnieuw vertraging in de behandeling van deze dossiers.
Al jaren stilgelegd
Uitzettingen naar Italië liggen al geruime tijd stil. Nederland paste eerder ook al de zogeheten Dublin-regels niet toe op Italië, omdat de opvangcapaciteit en -kwaliteit in dat land structureel tekortschoot. De recente uitspraken bevestigen dat die situatie in 2026 nog niet wezenlijk is veranderd.
Wat betekent dit voor het Europese migratiepact?
De uitspraken plaatsen ook vraagtekens bij de effectiviteit van het nieuwe Europese Asiel- en Migratiepact. Het pact moet EU-landen ertoe verplichten hun opvang op orde te brengen, maar rechters constateren dat toezeggingen en daadwerkelijke verbeteringen twee verschillende dingen zijn.
Zolang lidstaten zoals Italië de afspraken niet in de praktijk brengen, kunnen andere EU-landen juridisch gezien geen asielzoekers naar hen terugsturen. Dat ondermijnt een van de kernprincipes van het migratiepact.
Wat nu?
Het is nog onduidelijk of minister Van den Brink in hoger beroep gaat tegen de uitspraken. Hij zal in ieder geval moeten aantonen dat de opvangsituatie in Italië concreet en aantoonbaar is verbeterd voordat terugkeer juridisch haalbaar is.
Ondertussen blijft de druk op Italië groeien om zijn verplichtingen uit het migratiepact daadwerkelijk na te komen. Zowel Nederland als andere EU-landen kijken met interesse naar hoe deze juridische strijd zich verder ontwikkelt.
