Een Russische droneaanval op een Oekraïense trein die onderweg was van Kyiv naar Warschau heeft in heel Europa voor grote verontwaardiging gezorgd. Bij de aanval vielen geen gewonden, omdat het treinpersoneel tijdig was gewaarschuwd door de spoorwegen. Toch zijn Europese leiders en NAVO-functionarissen diep geschokt.
NAVO-baas Mark Rutte noemt de aanval veelzeggend. “De aanval laat zien hoe wanhopig Poetin is”, zegt hij. De Duitse defensieminister Pistorius spreekt van een “weloverwogen escalatie” van de Russische president. De Franse buitenlandminister stelt dat de aanval “bedoeld is om te intimideren en Europeanen te verdelen”.
EU-buitenlandchef Kaja Kallas voegt daaraan toe dat een aanval op een trein zo dicht bij de Poolse grens vooral bedoeld is om westerse landen die Oekraïne steunen af te schrikken. De aanval roept opnieuw vragen op over hoe de NAVO moet reageren op de groeiende dreiging vanuit Moskou.
Wat speelt er?
- Russische drone trof een Oekraïense trein op weg naar de Poolse hoofdstad Warschau, geen gewonden.
- Minuten eerder passeerde een andere trein met diplomaten, politici en wetenschappers dezelfde plek.
- NAVO en EU reageren met verontwaardiging, maar worstelen over hoe te antwoorden op Russische escalaties.
- Verdeeldheid binnen de NAVO bemoeilijkt een eensgezinde reactie op hybride aanvallen.
- Amerikanen remmen af: zij willen lopende vredesbesprekingen met Moskou niet in gevaar brengen.
Opluchting bij Europarlementariër aan boord
Een paar minuten voor de inslag passeerde op diezelfde plek een andere trein. Die trein vervoerde diplomaten, politici en wetenschappers die een veiligheidsconferentie in Kyiv hadden bijgewoond, onder wie Europarlementariër Reinier van Lanschot van Volt.
“Maar we hoorden pas later dat er maar een paar minuten zaten tussen het moment dat wij passeerden en de aanval”, zegt Van Lanschot. Hijzelf zag of hoorde niets van de explosie. “Pas toen we in Warschau waren, drong door wat er gebeurd was. Toen voelde ik wel opluchting, maar was het gevaar al geweken.”
Of de drone specifiek gericht was op de trein met de delegatie, is niet duidelijk. Van Lanschot ziet de aanval wel als onderdeel van een zorgwekkend patroon. Hij wijst daarbij ook op de drone met explosieven die in augustus werd gevonden bij het vliegveld van Leipzig, een actie die de Duitse regering onlangs officieel toeschreef aan Rusland.
Artikel 5 blijft buiten beeld
Een jaar geleden vlogen ongeveer twintig Russische drones het Poolse luchtruim binnen. Voor het eerst schoten NAVO-gevechtsvliegtuigen ze uit de lucht, ook Nederlandse F-35’s. De NAVO startte een onderzoek, maar dat leverde nooit officiële conclusies op.
Het is moeilijk om ondubbelzinnig vast te stellen dat drones opzettelijk het NAVO-luchtruim schenden. Bovendien zijn de bondgenoten het onderling niet altijd eens over een passend antwoord. De alliantie kan alleen in actie komen als alle 32 leden het unaniem eens zijn.
De bondgenoten hebben de mogelijkheid om een zogeheten artikel 4-vergadering bijeen te roepen, waarbij de partners bij elkaar komen om te overleggen. Dat gebeurde al twee keer op initiatief van Polen en Estland. Zo’n bijeenkomst is minder zwaarwegend dan een beroep op artikel 5, waarbij een aanval op één lid wordt beschouwd als een aanval op alle leden.
Rutte wil geen sleets middel
Achter de schermen zou NAVO-baas Rutte intern hebben gezegd geen nieuwe artikel 4-vergaderingen meer te willen houden. Te veel van zulke bijeenkomsten maakt het instrument minder effectief, is de gedachte binnen het bondgenootschap.
Een jaar geleden startte de NAVO de missie Eastern Sentry, waarbij alle bestaande activiteiten aan de oostgrens werden samengevoegd. Maar die missie schrikt Rusland vooralsnog onvoldoende af. De EU en de NAVO krijgen juist te maken met steeds meer en gevaarlijker hybride aanvallen, zoals computerhacks, branden in opslagplaatsen en explosieven op het spoor.
Rutte zegt alle mogelijke antwoorden klaar te hebben op hybride aanvallen. “Maar die zullen niet altijd zichtbaar zijn.” Achter de schermen wordt gesuggereerd dat het kan gaan om inlichtingendiensten van individuele landen die cyberaanvallen uitvoeren op Russische doelen.
Verdeeldheid remt eensgezinde reactie
Rusland stelt zelf dat de NAVO al in oorlog is met het land. De alliantie benadrukt echter niet in een rechtstreeks conflict met Rusland terecht te willen komen. Bovendien blijven de Russische acties net onder de drempel van wat als een aanval onder artikel 5 wordt beschouwd.
Landen die grenzen aan Rusland en Belarus, zoals Polen en de Baltische staten, willen een hardere reactie dan landen die verder van de grens liggen. Die verdeeldheid maakt een gezamenlijk en krachtig optreden lastig. Ook de Verenigde Staten remmen af: Washington wil de lopende vredesbesprekingen met Moskou niet in gevaar brengen door een te harde reactie vanuit de NAVO.
Wat moet er nu gebeuren?
Europarlementariër Van Lanschot pleit voor meer steun aan Oekraïne als de beste manier om verdere escalatie te voorkomen. “We kunnen nog veel meer doen om Oekraïne te steunen: denk aan het inzetten van de Russische bevroren tegoeden of het geven van meer Patriot-luchtafweersystemen.”
De droneaanval op de trein staat hoog op de agenda bij de NAVO-ambassadeurs. Hoe het bondgenootschap in 2026 concreet gaat reageren op de steeds brutalere Russische acties, blijft vooralsnog een open vraag. De druk om een duidelijk antwoord te formuleren neemt intussen wel toe.
