Na de zomervakantie gaan scholen in het noorden van Nederland als eerste van start. Ze kunnen dit schooljaar meteen aan de slag met nieuwe kerndoelen voor Nederlands, rekenen en wiskunde. Die kerndoelen zijn voor het eerst wettelijk vastgelegd en moeten het dalende taal- en rekenniveau van leerlingen een halt toeroepen.
De vorige kerndoelen stamden uit 2006. Ze werden door deskundigen als verouderd, vaag en vrijblijvend gezien. De nieuwe doelen beschrijven veel concreter wat leerlingen moeten kennen en kunnen, zowel in het basisonderwijs als in de onderbouw van het voortgezet onderwijs.
Staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs is duidelijk over de urgentie. “De taal- en rekenvaardigheden dalen al te lang. En alles begint bij taal: kennis opdoen, elkaar en de leraar begrijpen en jezelf uitdrukken.”
Wat moet je weten over de nieuwe kerndoelen?
- De nieuwe kerndoelen voor Nederlands, rekenen en wiskunde zijn dit jaar officieel in de wet opgenomen.
- Volgend jaar zomer volgen de kerndoelen voor andere vakken, zoals burgerschap en digitale geletterdheid.
- Scholen hebben tot 2031 de tijd om alle nieuwe kerndoelen te verwerken in hun onderwijs.
- Er zijn ook twee nieuwe kerndoelgebieden bijgekomen: digitale geletterdheid en burgerschap.
- Staatssecretaris Tielen schrijft aan de Tweede Kamer dat in geen enkel ander Europees land de daling van leerprestaties zo groot is als in Nederland.
Wat zijn kerndoelen eigenlijk?
Kerndoelen vormen de basis van alle lessen in Nederland. Ze zijn wettelijk verankerd en beschrijven wat leerlingen moeten kennen, ervaren of beheersen. Per onderwijssoort en per vak gelden andere doelen.
Voor Nederlands zijn de kerndoelen onderverdeeld in drie domeinen: communicatie, taal en literatuur. Die zijn in de praktijk sterk met elkaar verweven. Zo speelt communicatie ook een rol bij het leren over literatuur.
Minder doelen, maar concreter
Hoewel het totale aantal kerndoelen voor Nederlands is verminderd, is de inhoud veel specifieker geworden. Leerkrachten krijgen daardoor meer houvast bij hun lessen. Er is nu een duidelijke rol voor literatuur en er staat beschreven hoe taalontwikkeling ook bij andere vakken gestimuleerd moet worden.
Taal wordt daarmee meer verweven in het hele onderwijs. Dat is een bewuste keuze van staatssecretaris Tielen, die taal expliciet op de eerste plaats zet in haar nieuwe onderwijskoers.
Schoolvoorbeeld uit Hengelo: leren via wereldkeuken
Op basisschool De Plechelmus in Hengelo gaan ze dit schooljaar concreet aan de slag met de vernieuwde aanpak. De school werkt met een nieuwe lesmethode voor taal, heeft nieuwe boeken aangeschaft voor de bibliotheek en heeft nieuwe leesplekken ingericht.
Een kenmerk van het nieuwe taalonderwijs is het werken met thema’s die bij meerdere vakken terugkomen. Directeur Michelle Homburg noemt als voorbeeld het thema wereldkeuken. Leerlingen koppelen landen aan specerijen, schrijven een recept, lezen bijbehorende teksten en koken in de schoolkeuken.
Voor de zomer oefende de school al met de nieuwe methode. “De kinderen zeiden: is dit nou taal? Daar word ik helemaal blij van”, aldus Homburg. “Het voelde niet als een klassieke taalles, maar ze waren iets aan het leren wat ze leuk vonden.”
De nieuwe kerndoelen helpen de school ook om keuzes te maken. “Het hielp ook om te beslissen om dingen niet te doen. We zijn aan het opruimen en weggooien, soms letterlijk. Dat is ook belangrijk”, zegt Homburg.
Jaren van dalende scores en mislukte pogingen
De zorgen over basisvaardigheden spelen al jaren. Rond 2012 behoorde Nederland internationaal nog tot de koplopers op het gebied van lezen. Sindsdien is het niveau fors gedaald. De onderwijsinspectie constateerde jaar na jaar dat grote groepen kinderen niet op het gewenste niveau kunnen lezen, schrijven of rekenen.
Eerdere pogingen om het curriculum te vernieuwen mislukten, onder meer door politieke onenigheid. Sinds 2015 werd gesproken over een curriculumherziening. In 2022 startte het masterplan basisvaardigheden en via het Nationaal Programma Onderwijs was extra geld beschikbaar om coronavertragingen aan te pakken. Volgens Tielen hebben die investeringen nog niet het gewenste effect gehad.
Wetenschap: kerndoelen alleen zijn niet genoeg
Onderwijswetenschapper Ilja Cornelisz van de Vrije Universiteit onderschrijft het belang van ambitieuze kerndoelen. Maar hij waarschuwt dat er meer nodig is. “De echte opgave is leraren de professionele ruimte en de betrouwbare kennis en ondersteuning te geven om die doelen in hun eigen klas effectief te realiseren.”
Goede samenwerking tussen onderwijs, wetenschap en beleid is daarvoor volgens Cornelisz onmisbaar. Tegelijkertijd moet de autonomie van leraren en scholen behouden blijven. “Dat is juist een waardevol kenmerk van het Nederlandse onderwijsstelsel.”
Wat gebeurt er de komende jaren?
De kerndoelen voor de overige vakken worden volgend jaar zomer in de wet opgenomen. Scholen krijgen tot 2031 de tijd om alle nieuwe doelen volledig te integreren in hun onderwijs. Het ministerie verwacht dat de wettelijke verankering scholen aanzet om er serieus mee aan de slag te gaan.
Voor staatssecretaris Tielen vormen de nieuwe kerndoelen het fundament van een bredere koers waarbij taal centraal staat. Of die aanpak het tij daadwerkelijk keert, zal de komende jaren moeten blijken uit nieuwe onderzoeken naar de leerprestaties van Nederlandse leerlingen.
