Al ruim twee weken woedt er een luchtoorlog tussen Iran en de Verenigde Staten in het Midden-Oosten. Dagelijks vinden raket- en droneaanvallen plaats, maar wat is er nu precies geraakt? En wat zijn de strategieën achter de bombardementen? Experts schetsen een beeld, maar waarschuwen tegelijkertijd: veel blijft onduidelijk.
De escalatie begon op 6 juli, toen Iran commerciële schepen aanviel in de Straat van Hormuz. Sindsdien zijn er, volgens VN-cijfers, zeker twaalf schepen beschadigd geraakt. Het conflict heeft zich inmiddels uitgebreid tot militaire bases, havens en civiele infrastructuur in meerdere landen.
Oud-luchtmachtcommandant Patrick Bolder stelt dat Iran in dit conflict een scherpere koers vaart dan de VS. “Iran lijkt een duidelijkere strategie te hebben dan de VS”, zegt hij.
Wat moet je weten over het conflict?
- Beginpunt: Op 6 juli viel Iran commerciële schepen aan in de Straat van Hormuz, waarna de VS reageerde met bombardementen op Iran.
- Schepen: Zeker twaalf schepen zijn beschadigd. Iran eiste de verantwoordelijkheid op voor negen aanvallen; één burgerdode en zestien gewonden vielen daarbij.
- Jordanië: Luchtmachtbasis Muwaffaq Salti werd in 48 uur twee keer getroffen. Minstens twee Amerikaanse militairen kwamen om het leven.
- Iran: De VS bombardeerde honderden locaties, waaronder kustplaatsen, raketlanceerinstallaties, tunnels, bruggen en telecominstallaties.
- Slachtoffers: Iran meldt zeker vijftig doden en meer dan vijfhonderd gewonden. Mensenrechtenorganisatie Hrana telt zeker twintig burgerdoden door Amerikaanse aanvallen.
- Verificatie: Veel informatie is moeilijk te controleren door beperkte toegang voor journalisten en actieve propagandamachines aan beide kanten.
Jordanië tweemaal geraakt in 48 uur
Een opvallend doelwit in de Iraanse aanvalsstrategie is Jordanië. Luchtmachtbasis Muwaffaq Salti, in het noorden van het land, werd eind vorige week twee keer in twee dagen getroffen. Op satellietbeelden is te zien dat minstens één hangar volledig is verwoest en een aangrenzende hangar zwaar beschadigd raakte.
Het leger bevestigde de dood van zeker twee Amerikaanse militairen. Waarschijnlijk is ook een vermiste soldaat omgekomen; gevonden stoffelijke resten worden nog onderzocht. Tientallen militairen raakten gewond en helikopters raakten beschadigd, meldde The New York Times op basis van anonieme functionarissen. Het Pentagon zou deze informatie om strategische redenen hebben achtergehouden.
Geavanceerde raketten omzeilen luchtafweer
De VS lijkt militair materieel verschoven te hebben van de Golfregio naar Jordanië, dat verder van Iran ligt. Maar ook dat bood geen garantie op veiligheid. Legerbronnen melden aan The Wall Street Journal dat Iran extra snelle en wendbare raketten inzet om de luchtafweer te omzeilen.
Bolder noemt dat zorgelijk. “Het lijkt een combinatie van innovatie door Iran en buitenlandse hulp. Om zoiets te raken heb je namelijk goede inlichtingen nodig.” The Wall Street Journal schrijft dat Iran mogelijk steun krijgt van Rusland of China.
Brand in Koeweit, aanval op ontziltingsinstallatie
Satellietfoto’s tonen ook brand in de haven van Al-Ahmadi in Koeweit. De Iraanse Revolutionaire Garde (IRG) claimt dat de Amerikaanse marine deze pier gebruikte, maar die bewering is niet onafhankelijk geverifieerd. Koeweitse autoriteiten melden ook dat een ontziltingsinstallatie is geraakt, waardoor drinkwater voor burgers wegviel.
Kolonel buiten dienst Peter Wijninga benadrukt dat er veel onduidelijk blijft. “Of het een misser was door Iran en er een Amerikaanse basis in de buurt ligt, dat vertelt het verhaal niet.”
VS bombardeert ook civiele infrastructuur in Iran
Als reactie op de scheepsaanvallen voerde de VS bombardementen uit op honderden locaties in Iran. Kustplaatsen met IRG-bases werden zwaar getroffen. Ook raketlanceerinstallaties verder landinwaarts werden aangevallen.
Maar niet alleen militaire doelen kwamen onder vuur. Rondom havenstad Bandar Abbas zijn ook tunnels, bruggen en telecominstallaties gebombardeerd. Wijninga verklaart waarom bruggen een gangbaar doelwit zijn: “Het is bij militaire campagnes heel normaal om bruggen van de vijand aan te vallen, om te voorkomen dat ze snel troepen kunnen verplaatsen of bevoorraden.”
Bolder beaamt dat, maar wijst op de keerzijde. “Het is altijd een discussie of dit burgerdoelen zijn of niet, want ook het leger maakt er gebruik van. Feit is wel dat de burgerbevolking er eveneens last van heeft.”
Burgerdoden en verwoeste vissersboten
Mensenrechtenorganisatie Hrana telt zeker twintig burgerdoden door de Amerikaanse aanvallen. Tientallen vissersboten, verschillende spoorwegen en voedselwarenhuizen zouden zijn verwoest of beschadigd. De Iraanse autoriteiten melden dat duizenden mensen zonder drinkwater zitten na een aanval op een ontziltingsinstallatie.
Het Iraanse regime spreekt van in totaal zeker vijftig doden en meer dan vijfhonderd gewonden. Een onderscheid tussen burgers en militairen wordt daarin niet gemaakt.
Journalisten komen er moeilijk bij
Correspondent Midden-Oosten Daisy Mohr wijst op een groot probleem: verificatie is extreem lastig. “Wat er precies geraakt wordt en wat vervolgens de exacte schade is, is vaak heel lastig te verifiëren. Het gaat om plekken die zorgvuldig zijn afgeschermd van de buitenwereld in landen die daarover maar weinig los willen laten.”
Ze benadrukt ook dat burgers in die landen nauwelijks durven te praten. “Iedereen weet maar al te goed dat je over dit soort onderwerpen maar beter je mond kan houden, omdat je anders in grote problemen kan komen.” Journalisten en organisaties zijn niet welkom om zelf ter plaatse te kijken, en nieuws over aanvallen komt soms pas veel later naar buiten.
“De propagandamachines draaien aan alle kanten overuren”, aldus Mohr. “Er is veel wat we niet met zekerheid weten.”
Wat is het einddoel van de aanvallen?
Bolder vraagt zich hardop af of de VS, naast het verzwakken van het Iraanse leger, überhaupt een heldere strategie heeft. Het brede scala aan getroffen doelen doet hem denken van niet. “Als je geen helder einddoel hebt, hoe wil je het dan bereiken? Deze aanvallen lijken er vooral op gericht om Iran weer aan de onderhandelingstafel te dwingen.”
Ook Wijninga ziet dat als een mogelijke drijfveer. “Trump heeft de aanvallen op de tankers mogelijk gezien als welkome reden om het bestand op te heffen. Na de internationale kritiek dat de afspraken neerkwamen op Amerikaanse capitulatie kan hij nu proberen te streven naar een situatie waar de VS meer als overwinnaar uit de bus komt. Maar uiteindelijk weten we nog niet goed wat de bedoeling van het nieuwe luchtoffensief is.”
Iran heeft volgens Bolder een duidelijker doel voor ogen: “De Amerikanen het leven zo zuur mogelijk maken in het Midden-Oosten, door bases aan te vallen en de landen die de aanwezigheid van het leger van de VS faciliteren. Dat er extra slachtoffers in Iran vallen zal het regime niet zo veel interesseren.”
Hoe lang duurt het conflict nog?
Met beide partijen die hun aanvallen voortzetten en de onderhandelingspositie nog onduidelijk, lijkt een snel einde niet in zicht. De vraag is of de druk van de bombardementen Iran inderdaad naar de tafel drijft, of dat het conflict verder escaleert. Experts volgen de situatie op de voet, maar benadrukken dat er nog veel onbekend is over de werkelijke schade en de strategische bedoelingen aan beide kanten.
