Vanaf 12 juni gelden er nieuwe Europese asielregels in Nederland. Voor asielzoekers die zich vóór die datum aanmelden in Ter Apel, kan dit betekenen dat ze nog jaren moeten wachten op een beslissing over hun verblijfsvergunning. Wie zich ná middernacht meldt, valt onder het nieuwe Europese migratiepact en heeft recht op een uitspraak binnen zes maanden. Een cruciale scheidslijn met verstrekkende gevolgen.
Wachtkamer in Ter Apel: een dag voor de grote verandering
In de wachtkamer van het aanmeldcentrum in Ter Apel zitten mensen rustig te wachten met een pakje sap of melk en een broodje. Ze hebben hun bagage afgegeven bij de ingang en zijn gefouilleerd. Straks volgt een gesprek met een medewerker van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).
Dat journalisten überhaupt toegang hebben tot deze ruimte, is hoogst uitzonderlijk — zeker met camera’s erbij. Maar een dag voor de inwerkingtreding van het Europese migratiepact staan de deuren van het Groningse complex wagenwijd open voor de pers. De IND wil aantonen dat de asielprocedure vanaf morgen “efficiënter” zal verlopen.
Of de mensen in de wachtkamer weten dat de datum waarop zij zich aanmelden zó bepalend is voor hun toekomst, is maar de vraag. Een moeder met haar zoontje loopt naar binnen, onwetend van het feit dat één dag verschil hun procedure met jaren kan verlengen.
Tablet vervangt papieren procedure bij aanmelding
Anna Nijstad, tactisch manager bij de IND, legt voor de verzamelde pers uit wat er morgen concreet verandert. Asielzoekers krijgen bij aankomst een tablet waarop ze zelf hun gegevens kunnen invullen, in één van de tien meest voorkomende talen. Een medewerkster achter een loket maakt druk alles gereed voor de nieuwe werkwijze en is duidelijk enthousiast: “Ik denk dat we veel efficiënter kunnen werken.”
De tablet is echter slechts een van de zichtbare veranderingen. Achter de schermen worden de procedures ingrijpend herzien om te voldoen aan de eisen van het Europese migratiepact, dat tegelijkertijd in werking treedt.
Wat verandert er precies vanaf 12 juni?
De nieuwe asielprocedure brengt meerdere fundamentele wijzigingen met zich mee ten opzichte van het huidige systeem. De IND heeft een reeks aanpassingen doorgevoerd om sneller en efficiënter te kunnen werken.
- Asielzoekers voeren hun persoonlijke gegevens voortaan zelf in via een tablet, in een van de tien beschikbare talen.
- Het aantal gesprekken met de IND wordt teruggebracht van twee naar één.
- Het zogeheten ‘voornemen’ — een tussentijds bericht over de voorgenomen beslissing — wordt afgeschaft.
- Nieuwe aanvragen ingediend ná 12 juni krijgen prioriteit en moeten binnen zes maanden worden afgehandeld.
- Aanvragen van vóór 12 juni krijgen lagere prioriteit en kunnen nog jaren op een beslissing wachten.
Asieladvocaten vrezen slechtere besluiten
Niet iedereen is even enthousiast over de nieuwe aanpak. Wil Eikelboom, voorzitter van de Vereniging van Asieladvocaten Nederland (VVAN), erkent dat de procedure sneller zal gaan, maar plaatst vraagtekens bij de kwaliteit. “Ik denk dat je slechtere besluiten gaat krijgen”, stelt hij. Zijn vrees is dat gehaaste beslissingen vaker worden aangevochten bij de rechter, waardoor die overbelast raakt.
Ook asielrechters zelf laten van zich horen. Uit onderzoek van Investico, Trouw en De Groene Amsterdammer bleek vorige week dat rechters “zeer ontstemd” zijn over voorstellen van de IND om rechtszaken “efficiënter” te plannen. Zij vinden dat de immigratiedienst zich daarmee te veel bemoeit met hun werkwijze.
IND-woordvoerder Gerard Spierenburg pareert de kritiek: “Dat we efficiënter gaan werken verandert niks aan de zorgvuldigheid.” De dienst benadrukt dat snelheid en zorgvuldigheid hand in hand kunnen gaan.
54.000 bestaande aanvragen zakken naar de bodem van de stapel
De meest pijnlijke consequentie van de nieuwe regels is de positie van asielzoekers die hun aanvraag al hebben ingediend. In totaal gaat het om 54.000 lopende aanvragen die nu lagere prioriteit krijgen. Een deel van deze mensen wacht al jarenlang op duidelijkheid — en die wachttijd wordt nu nog verder verlengd.
“Helaas krijgen mensen die hun aanvraag al hebben ingediend minder prioriteit”, zegt woordvoerder Spierenburg. “Daar komen nu nog jaren bij.” Hij omschrijft dit zelf als “een wrange boodschap.” De reden is politiek van aard: het kabinet heeft ervoor gekozen de nieuwe termijnen uit het Europese pact zo snel mogelijk te halen, en dat gaat ten koste van de bestaande gevallen.
Beter of slechter af: een lastige afweging
Op het grasveld voor het naastgelegen asielzoekerscentrum liggen zo’n vijftig mannen in de zon. De vraag of zij beter of slechter af zijn dan mensen die zich vanaf morgen aanmelden, noemt Bart Lauret van Vluchtelingenwerk een “lastige vraag”. Hij wacht de journalisten buiten op na de rondleiding en weegt zijn woorden zorgvuldig.
IND-woordvoerder Spierenburg is na doorvragen duidelijker: hij denkt dat asielzoekers die zich ná 12 juni melden beter af zijn, simpelweg omdat ze sneller weten waar ze aan toe zijn. “Ze hebben sneller duidelijkheid”, zegt hij.
Onwetendheid over gevolgen van één dag verschil
Zowel de IND als Vluchtelingenwerk geeft aan geen advies te verstrekken aan asielzoekers over wanneer zij zich het beste kunnen aanmelden. De mensen in het gras en in de wachtkamer zijn zich er niet van bewust dat hun aanvragen straks onderaan de stapel belanden, terwijl nieuwkomers van morgen voorrang krijgen.
Het is een stille, bijna onzichtbare tweedeling — bepaald door een klokslag om middernacht. Wie vandaag aanklopt, betaalt de prijs van een politieke keuze om Europese doelstellingen te halen. Voor hen rest voorlopig alleen het wachten.
